Przeszłość minęła, jest zamknięta i nieodwołalnie niedostępna. Martwić się o nią jest dla stoika rzeczą jeszcze bardziej nierozsądną niż kłopotanie się plamami na Słońcu.(...)

Nie znaczy to oczywiście, że o przeszłości nie powinniśmy myśleć w ogóle, że nie powinniśmy wspominać i myśleć o tym, co było, i że nie powinniśmy analizować naszych błędów. (...) Konstruktywna i pouczająca analiza minionych zdarzeń, rozważanie przyczyn własnych błędów - to wszystko może stać się materiałem, z którego zbudujemy lepsze dziś. Tego rodzaju myśleniu o przeszłości stoicy się oczywiście nie przeciwstawiają. Sprzeciwiają się tylko używaniu jej jako wymówki, by nie żyć dniem dzisiejszym.

Piotr Stankiewicz, Sztuka życia według stoików

#stoicyzm

Już niedługo wyzioniemy ducha. Tymczasem jednak, dopóki oddychamy, dopóki jesteśmy wśród ludzi, postępujmy po ludzku. Nie bądźmy dla nikogo postrachem ani zagrożeniem, gardźmy stratami, krzywdami, obelgami, kpinami i znośmy wielkodusznie te przelotne niedogodności. Ani się obejrzysz, jak mówią, ani obrócisz, a już nadchodzi śmierć.

Seneka, O gniewie

#stoicyzm

Szanowni Państwo,

dzisiaj walentynki — więc parę słów o miłości. Niektórzy bowiem mówią, że stoicyzm nie dopuszcza emocji i uczuć, czy że z nimi wojuje. Nic dalszego od prawdy: to nie byłoby ani możliwe, ani sensowne. Jest raczej przeciwnie: stoicyzm pozwala w maksymalnie sensowny, twórczy sposób wykorzystać tę żywotną siłę, jaką uczucia dają.

Czasownik, czyn, działanie

Że ta siła jest, to jest niezmienny parametr życia ludzkiego. O tym, jak jest wielka, nie trzeba przekonywać młodych zakochanych, czy matek, które kołyszą dzieci. Pytanie oczywiście, co z tymi uczuciami zrobimy, jak je wykorzystamy i do czego spożytkujemy.

Na wskroś stoickie jest to stare powiedzenie, że miłość nie jest wcale rzeczownikiem, ale czasownikiem. Kiedyś udzieliłem wywiadu, w którym to rozbudowałem do ładnej trójcy, którą chcę dzisiaj przypomnieć: miłość jest czasownikiem, przedsięwzięciem, aktem. Źle brzmi? Właśnie dobrze brzmi!

Chciałoby się prowokująco powiedzieć, że nie ma czegoś takiego jak „miłość”, jest tylko „kochać”. Nie wolno myśleć o miłości jako o czymś statycznym i statecznym, ustalonym i nieruchawym. Miłość jest działaniem, jest robieniem rzeczy. Miłość nie jest ideą, ale gotowością do czynu.

Rachunki wzajemnie otwarte

W miłości — jak zawsze i wszędzie w życiu — wszystko zależy od naszej postawy, od sposobu działania, który przyjęliśmy i który uczyniliśmy "naszym". Miłość nie jest dogmatem, nie jest zasadą, ani odgórnym przykazaniem, które należy spełniać. W miłości nie oceniamy też po konsekwencjach, a już na pewno nie liczymy na nie. Prawdziwa miłość musi być w jakimś stopniu bezinteresowna, musi wychodzić poza kalkulacje typu „a co ja będę z tego miał?” Musi być w niej chęć, żeby zrobić „więcej” i „bardziej” niż by w danej sytuacji wypadało, czy się opłacało.

To jest zresztą sekret każdego udanego związku, ba, każdej udanej relacji międzyludzkiej. Chodzi właśnie o to, żeby umieć wyjść poza kalkulację kto, co, ile i komu. Udana relacja jest jak wzajemny open bar, w którym nigdy nie podliczamy sobie rachunku.

Wzajemność zależy od nich

I oczywiście, to się zawsze wiąże z ryzykiem. To już Seneka powiedział: si vis amari, ama. Po polsku: jeśli chcesz być kochanym, to kochaj. Jest to zarówno streszczenie miłości w ogóle (miłość to gotowość do dawania, a nie oczekiwanie, że coś dostaniemy), ale i bardzo praktyczna, trzeźwa wskazówka. Nie możemy oczekiwać, że zostaniemy pokochani, jeśli sami nie pokochamy pierwsi.

Tylko że tu nigdy nie będzie gwarancji. Jeśli daję coś od siebie, to może mnie spotkać wzajemność, ale może też nie spotkać. I to jest fundamentalnie stoickie. Od nas zależy czy chcemy kochać i dać coś od siebie, ale jest niezależne od nas, czy zostaniemy pokochani.

Miłość nigdy nie jest gwarancją na wzajemność. To jest to odwieczne ryzyko. To jest źródło słodko-gorzkiego tragizmu relacji międzyludzkich, ale i inspiracja bezmiaru piosenek i powieści o nieszczęśliwej miłości, pisanych odkąd świat światem.

A na koniec podkreślę tylko raz jeszcze, że to wszystko nie dotyczy bynajmniej tylko miłości „romantycznej” (nawiasem: to brzydki anglicyzm i nieudane pojęcie w ogóle!). Ta dynamika jest zawsze bardzo podobna, czy to w miłości rodzicielskiej, rodzinnej, w przyjaźni, czy w relacjach z osobami trzecimi, czy ze społeczeństwem w ogóle. Ale to już historia nie tylko na walentynki.

ze stoickim pozdrowieniem!

dr Piotr Stankiewicz - newsletter

#stoicyzm

Uprzedzanie nieszczęścia polegać tu będzie na tym, że zawczasu przygotujemy się na gorszy dla nas wariant rozwoju wydarzeń. (...) Zawsze spodziewajmy się gorszego a wyjdziemy na tym lepiej. (...) Jeżeli się nastawimy na rozstrzygnięcie dla nas korzystne, wówczas albo potwierdzą się nasze przewidywania, albo się srogo rozczarujemy (dostajemy zero bądź minus). Jeżeli zaś nastawimy się na rozstrzygnięcie niekorzystne, wówczas albo przewidywania się potwierdzą, albo będziemy mile zaskoczeni (dostajemy zero albo plus). W tym drugim wypadku bilans spodziewanego szczęścia wypada dużo lepiej.

Piotr Stankiewicz, Sztuka życia według stoików

#stoicyzm

Każdy inaczej odczuwa ubóstwo, smutek i żądzę zaszczytów, bo każdego inaczej kształtują przyzwyczajenia i czynią go słabym i nieodpornym na straszne a błędne wyobrażenia o rzeczach niekoniecznie strasznych.

Seneka, O pocieszeniu do Marcji

#stoicyzm

(...) mieszkańcy warownego grodu kpią sobie w najlepsze z oblegających go wojowników: Oto po kiego licha rzucają się oni z motyką na słońce? Oto nie do zburzenia są te nasze mury warowne. Oto na mnogie lata mamy zapasy żywności. Oto jesteśmy zaopatrzeni również we wszelką inną armaturę. To są rzeczy, przez które miasto staje się twierdzą warowną, twierdzą nie do zdobycia; dusza zaś ludzka staje się taką twierdzą przez nic innego, jak przez słuszne zapatrywania.

Epiktet, Diatryby 

#stoicyzm

Sam, doprawdy, niczego bym ci nie doradzał bardziej niż tego, abyś obrał wielkoduszną postawę i abyś uprzytomnił sobie, jak niskie, marne i niegodne człowieka, mającego jakieś wzniosłe i szlachetne cele, jest to, o co się spieramy, za czym gonimy, do czego wzdychamy.

Seneka, O gniewie

#stoicyzm

#stoicyzm

Gdy się do czegoś przywiązujesz, nie przywiązuj się do tego tak jak do przedmiotu, który jest nie do odebrania, ale jak do przedmiotu w rodzaju garnka albo szklanego pucharu, tak że jeśli się nawet rozbije, to na wspomnienie o nim nie doznasz niepokoju (...). Pamiętaj, że kochasz rzeczy śmiertelne, a nie kochasz nic prawdziwie swojego. A dano ci je na obecną chwilę, niejako coś, czego ci odebrać nie można, nie na zawsze, lecz - jak figę czy kiść winogron - na określoną porę roku: głupiś, jeśli fig czy winogron zachce ci się w zimie.

Marek Aureliusz, Rozmyślania

#stoicyzm

Na przyszłość zastanawiaj się nie tylko nad tym, czy prawdą jest, co mówisz, ale czy ten, do kogo mówisz, wytrzyma prawdę. Dobry przyjmuje upomnienia z radością, lecz im kto gorszy, tym gorzej znosi pouczenia.

Seneka, O gniewie

#stoicyzm

#stoicyzm

Zaczynamy nie tylko oczekiwać kolejnych klęsk i rozczarowań, ale także je prowokować, a każde kolejne niepowodzenie dodaje nam tylko argumentów. I tak nakręca się spirala błędów i obłędu. Doprowadza nas ona w końcu do poczucia, że nie tylko nie uda nam się nigdy wygrać, ale również, że takie zwycięstwo byłoby niepożądane(...) Zaczynamy dostrzegać wartość w stałości naszych porażek, zaczyna nam się wydawać, że jesteśmy je światu i społeczeństwu winni. (...)

Niewielu zdobędzie się na to, by powiedzieć:"Tak! Moje porażki są skutkiem przegranego myślenia!" (...) potrzebna jest bardzo dokładna i uczciwa obserwacja samego siebie, aby wykryć miejsca, gdzie zagnieździło się to chore myślenie.(...)

Musimy więc zarówno przestać przybierać przegraną pozę, jak też przestać w głębi duszy uważać się za z góry pokonanych. Lepiej jest z trudnością przyzwyczajać się do roli zwycięzcy, niż biegle odgrywać rolę przegranego.

Piotr Stankiewicz, Sztuka życia według stoików

#stoicyzm

Nie ulega wątpliwości, że kto wzgardził swymi prześladowcami, ten wydobył się z przeciętności i wzniósł się ponad nią: dowodem prawdziwej wielkości jest to, że nie zauważa się ciosu. Tak ogromny zwierz spokojnie patrzy na szczekające psy, tak fala daremnie uderza w potężną skałę. Kto nie wpada w gniew, ten trwa nieporuszony, niedostępny krzywdzie, lecz kogo gniew ponosi, ten runie.

Seneka, O gniewie 

#stoicyzm

#stoicyzm

Nie niepokój sam siebie, wyobrażając sobie z góry całe swoje życie. Nie próbuj sumować w myśli wszystkich dotkliwych trudności, które by się zapewne mogły zdarzyć kiedyś, nie sumuj ich rozmiarów ani ich liczby. Pytaj tylko siebie przy każdej z nich, w chwili, gdy ona nadchodzi: "Cóż w tej sprawie jest nie do zniesienia i nie do wytrzymania?". Jeśli odpowiesz na takie pytanie, że coś jest, sam się zawstydzisz. Poza tym pamiętaj: ani przeszłość, ani przyszłość nie ciążą na tobie, lecz teraźniejszość. Ta zaś wyda ci się znikoma, gdy ją odgraniczysz, definiując ją i oddzielając, oraz gdy zawstydzisz swą zdolność refleksji, gdyby nie okazała się ona władna stawić czoła tak małej rzeczy, jaką wyizolowałeś.

Marek Aureliusz, Rozmyślania

#stoicyzm

Hej, @splash545 - mam do Ciebie małą prośbę.

Czy znasz może krótki trafny cytat odnośnie stanu psychiki człowieka a raczej tego, że nic nie trwa wiecznie?

Może nakreślę tło. Dosyć często wpadam w różne pułapki własnej głowy z których czasem udaje mi się łatwo wydostać a czasem przez długie dni nie pozwalają mi w jakikolwiek sposób znaleźć spokoju.

Już dawno temu zauważyłem że zarówno wewnętrzny spokój, szczęście czy niewytłumaczalny gniew lub frustracja albo ogólnie "gorszy nastrój" mijają po jakimś czasie. One nie trwają wiecznie, choć w tych negatywnych momentach bardzo często mam pełno myśli o brzmieniu "i tak ma wyglądać moje życie" "tak będzie zawsze" i podobne, równie nieprawdziwe zdania które tylko potegują te gorsze stany.

W dobre dni łatwo mi przychodzi myśl że taki stan umysłu nie trwa wiecznie, ale w te gorsze dni, moja głowa całkowicie o tym zapomina.

Dzisiaj stwierdziłem, że może jest jakis cytat który dobrze by to podsumował i może znasZ odpowiedni?

Z góry dziękuję :)

#stoicyzm

Ubóstwo może przeszkodzić mu w okazaniu, jak należy zajmować się sprawami publicznymi, ale pozwoli mu nauczyć, jak powinno znosić się niedostatek.(...) Żadne zdarzenie i żaden przypadek nie uniemożliwiają działalności mędrcowi.(...)

Myślisz, że nieszczęścia go przytłaczają? On odnosi z nich korzyść. Fidiasz umiał rzeźbić podobizny nie tylko w kości słoniowej. Wykonywał je także ze spiżu. Gdybyś dostarczył mu marmuru lub jakiegoś jeszcze lichszego materiału, wykonałby zeń coś możliwie najlepszego. Podobnie mędrzec: jeśli będzie mógł, wykaże cnotę w dostatkach, a jeśli nie, to w ubóstwie; jeżeli będzie mógł, jako wódz, a jeśli nie, to jako żołnierz; jeżeli będzie mógł, mając ciało nieuszkodzone, a jeśli nie, to jako kaleka. Jakikolwiek by los go spotkał, z każdego uczyni coś godnego zapamiętania.

Seneka, Listy moralne do Lucyliusza

#stoicyzm

Zło to nie zdarzenie, które cię spotyka, lecz to, co robisz z tym zdarzeniem.

Epiktet, Diatryby

#stoicyzm

Co więcej, gniew – pomijając już jego bezpośrednie następstwa, jak straty, podstępy, ciągły niepokój w wyniku wzajemnych konfliktów – ponosi karę, kiedy ją wymierza. Zapiera się bowiem natury ludzkiej: ona wzywa do miłości, on do nienawiści; ona każe pomagać, on – szkodzić. Poza tym, chociaż gniewne oburzenie pochodzi z nadmiernej godności własnej i wydaje się przejawem wielkiego ducha, w istocie jest czymś nędznym i ciasnym. Każdy bowiem jest mniejszy od tego, kogo ma za swego wzgardziciela. Tymczasem duch naprawdę wielki, znający swą prawdziwą wartość, nie dochodzi krzywdy, ponieważ jej nie odczuwa.

Jak odskakują pociski od twardej powierzchni i jak odbija się bólem rąbanie w lity materiał, tak żadna krzywda nie doprowadzi do tego, aby ją odczuł ów wielki duch, bo jest bardziej krucha niż cel, w który godzi.

Seneka, O gniewie

#stoicyzm

Szacunek dla własnej niepodległości mentalnej i szacunek dla innych idą ze sobą w parze. W istocie, jeśli nie nauczymy się szanować sami siebie (...), wówczas ani nikt nie będzie szanował nas, ani my sami nie będziemy umieli podmiotowo i z odpowiednim szacunkiem traktować drugiego człowieka. Bez świadomości własnej autonomii nie ma mowy o nawiązaniu z drugim człowiekiem żadnej głębszej więzi duchowej.

Piotr Stankiewicz, Sztuka życia według stoików

#stoicyzm