Stoicyzm

Sekstiusz (...) po skończonym dniu, kiedy się już udawał na spoczynek, zapytywał swą duszę: "Jaką chorobę swoją dziś uleczyłaś? Jakiej się wadzie przeciwstawiałaś? Pod jakim względem stałaś się lepsza?"

Jaki sen smaczny następuje po takim zbadaniu siebie! Jaki spokojny, jaki głęboki, jaki niezakłócony, gdy dusza jako stróż siebie samej i tajny sędzia człowieka po wnikliwym rozpoznaniu swego postępowania albo pochwali swe obyczaje, albo je zgani. Ja również praktykuję ten zwyczaj i dzień w dzień zdaję rachunek przed sobą. (...) przechodzę w pamięci dzień od świtu do zmierzchu, uważnie badam i wszechstronnie roztrząsam wszystkie swe słowa i czyny. Niczego przed sobą nie zatajam, niczego nie pomijam.

Seneka, O gniewie

#stoicyzm

Zaczynając dzień, powiedz sobie: zetknę się z ludźmi natrętnymi, niewdzięcznymi, zuchwałymi, podstępnymi, złośliwymi, niespołecznymi. Wszystkie te wady powstały u nich z powodu braku rozeznania złego i dobrego. Mnie zaś, którym zbadał naturę dobra, że jest piękne, i zła, że jest brzydkie, i naturę człowieka grzeszącego, że jest mi pokrewnym,(...) nikt mi nie może wyrządzić nic złego.

Marek Aureliusz, Rozmyślania

#stoicyzm

Popełniamy błędy dlatego, że wszyscy zwracamy uwagę na cząstki życia, nikt zaś nie myśli o jego całości. Ten, kto pragnie wypuścić strzałę, winien wiedzieć, do czego celuje, i wtedy dopiero ustawić odpowiednio i nakierować broń. Nasze rady chybiają, gdyż nie mają czym się kierować. Dla żeglarza, który nie wie, do jakiego portu podąża, niepomyślny jest każdy wiatr.

Seneka, Listy moralne do Lucyliusza

#stoicyzm

W innych filozofiach życia znajdziemy podobne, czasem wręcz identyczne rady, jak u stoików. Niejedno brzmiące po stoicku zdanie przeczytamy u epikurejczyków, chrześcijan czy buddystów i niejedną radę w duchu stoickim da nam psychologia, psychoanaliza czy "filozofia Wschodu". Ale czy znaczy to, że jedna opowieść ściąga tutaj od drugiej? Że którakolwiek z nich jest mniej warta, bo powtarza, co powiedziała już inna? Nie. Wszyscy pochylają się nad tą samą ludzką duszą, więc nic dziwnego, że otrzymują podobne wyniki, choć wyrażają je różnymi językami. Nie powinniśmy być więc zaskoczeni, że stoicy, chrześcijańscy asceci, mistrzowie zen, psychoterapeuci czy współcześni neurolodzy niespodziewanie często się zgadzają.

Piotr Stankiewicz, Sztuka życia według stoików

#stoicyzm

Je­że­li to od cie­bie za­wi­sło, dla­cze­go to ro­bisz? Je­że­li od kogo in­ne­go, dla­cze­go się gnie­wasz? Czy bo­wiem od ato­mów, czy od bogów, w obu wy­pad­kach równa się gniew obłą­ka­niu. Na ni­ko­go nie na­le­ży się gnie­wać. Je­że­li bo­wiem mo­żesz, to go po­praw. A je­że­li tego nie mo­żesz, to po­praw jego czyn. A je­że­li i tego nie mo­żesz, cóż ci po­mo­że za­gnie­wa­nie się? Nic nie na­le­ży czy­nić bez­ce­lo­wo.

Marek Aureliusz, Rozmyślania

#stoicyzm

Także, nie gniewajcie się na nikogo niepotrzebnie w te Święta

I chciałbym życzyć wszystkim obserwatorom tagu wesołych Świąt, spędzonych w atmosferze stoickiego spokoju

"Ten drzwi zamknął przede mną, choć otworzył je przed innymi" - albo: "Kiedy mówiłem do niego, to albo z lekceważeniem odwracał głowę, albo kpił ze mnie w oczy!" - albo: "Zamiast pośrodku umieścił mnie przy stole na końcu" - i tysiące innych zarzutów. Są to w rzeczywistości skargi schorowanego ducha, które rozwodzą ludzie(...)przeczuleni. Kto bowiem ma poważniejsze troski na głowie, ten nie ma czasu zwracać uwagi na tego rodzaju drobnostki. (...) Kto (...) bierze sobie do serca zniewagę, dowodzi przez to, że nie ma (...) wiary we własną wartość. (...) Mądry od nikogo nie doznaje lekceważenia. Zna swoją wielkość.

Seneka, O niezłomności mędrca

#stoicyzm

Odosobnienia szukają sobie na wsi, nad morzem i w górach. Ty też przywykłeś tęsknić za tym najbardziej. Wszystko to jednak jest nadzwyczaj prostackie. Można bowiem, o jakiej tylko chcesz porze, samotnię odnaleźć, zwróciwszy się do samego siebie. Nigdzie człowiek nie znajdzie spokojniejszego ani bardziej wolnego od zadań odosobnienia niż we własnej duszy, a przede wszystkim taki człowiek, który ma wewnątrz to, nad czym pochyliwszy się w skupieniu, zaraz odnajdzie pełny spokój.

Marek Aureliusz, Rozmyślania

#stoicyzm

Pozwalamy, by rodziły się w nas najróżniejsze wyobrażenia, wartościowania, pożądania i odrazy, przy czym niespecjalnie dbamy o to, czy są one słuszne, czy fałszywe, ani też o to, czy będziemy mieć z nich pożytek, czy nie. Nie troszczymy się o żadną rzetelność, zgadzamy się na wyobrażenia bez chwili namysłu – a przecież tworzą one świat, którym i w którym żyjemy.

Piotr Stankiewicz, Sztuka życia według stoików

#stoicyzm

Przy każdym uczynku, rozważ dokładnie, co go poprzedza, jak również co z niego wynika, i dopiero wtedy przystępuj do dzieła. W przeciwnym bowiem razie z początku z zapałem brać się będziesz do dzieła, ponieważ nie rozważyłeś w duchu żadnego z następstw, wszelako później, kiedy niektóre z nich zaczną wychodzić na jaw, z hańbą odstąpisz od niego. (...) W przeciwnym razie pamiętaj, że postępujesz jak małe dzieci, które raz odgrywają atletów, raz gladiatorów, raz grają na trąbkach i piszczałkach, to znowu przedstawiają sceny tragiczne, i tak one to odtwarzają, co tylko ich oczy widziały i podziwiały.

Epiktet, Diatryby

#stoicyzm

Nie przypuszczałem, że to się stanie. Jak to możliwe? Jak śmiałeś nie przypuszczać, że stanie się coś takiego, co, jak wiesz, stać się i może, i wielu ludziom rzeczywiście się zdarza?

Seneka, O pocieszeniu do Marcji

#stoicyzm

Po co do­my­sły, gdy mo­żesz po roz­wa­dze dojść do wnio­sku, jakie ma być twe dzia­ła­nie? A gdy doj­dziesz, iść drogą tą spo­koj­nie i pew­nie? A gdy nie doj­dziesz, wolno ci sa­me­mu sta­nąć i sko­rzy­stać z po­mo­cy do­rad­ców naj­lep­szych. A gdyby się oka­za­ły inne ja­kieś prze­szko­dy, ro­zum­nie dążyć na­przód przy po­mo­cy środ­ków sto­ją­cych pod ręką, trzy­ma­jąc się drogi, która ci się wy­da­je spra­wie­dli­wą. Osią­gnię­cie tego celu jest szczę­ściem naj­wyż­szym, pod­czas gdy jego nie­do­pię­cie naj­wyż­szym złem. Spo­koj­ny i rów­no­cze­śnie ru­chli­wy, we­so­ły za­ra­zem i po­waż­ny jest mąż, który idzie we wszyst­kim drogą ro­zu­mu.

Marek Aureliusz, Rozmyślania

#stoicyzm

Kto bada, co przeciw niemu powiedziano, kto się wywiaduje o złośliwe rozmowy, nawet jeśli je prowadzono na osobności i w tajemnicy, ten tylko niepokoi sam siebie.

Seneka, O gniewie 

#stoicyzm

- Nie chcę - powiada - takiego zadania. - A dane jest tobie dobierać sobie zadanie, jakie ci się podoba? Dane jest tobie tylko takie ciało, tacy rodzice, tacy bracia, taka ojczyzna i takie w niej stanowisko. A ty z kolei przychodzisz do mnie i mówisz: Daj mi inne zadanie.

Epiktet, Diatryby

#stoicyzm

(...) myślenie o nieaktualnych scenariuszach jest skrajnie demobilizujące. Rozprasza ono naszą uwagę na jakieś inne, nierealne warianty wydarzeń i uniemożliwia skoncentrowanie jej tam, gdzie jest naprawdę potrzebna, czyli na rzeczywistości, która faktycznie jest naszym udziałem.

Piotr Stankiewicz, Sztuka życia według stoików

Jak ze­psu­ty i nie­szcze­ry jest czło­wiek, który mówi: po­sta­no­wi­łem być szcze­rym wobec cie­bie. Co ro­bisz, czło­wie­cze? Tego nie trze­ba na­przód mówić. To się zaraz po­ka­że. Zda­nie to po­win­no już być wy­pi­sa­ne na czole. Gdy tak jest, to zaraz w gło­sie to roz­brzmie­wa, zaraz z oczu to bły­ska, jak we wzro­ku ko­chan­ka wszyst­ko zaraz od­czy­tu­je ko­cha­nek. Takim w ogóle pod tym wzglę­dem po­wi­nien być czło­wiek pro­sty i dobry, jak ten, kogo czuć, aby, kto się do niego zbli­ży, zaraz, chce czy nie chce, to od­czuł. Uda­wa­nie pro­sto­ty – to skry­ty szty­let. Nie ma nic brzyd­sze­go nad przy­jaźń wil­czą. Tej przede wszyst­kim się strzeż. Czło­wiek dobry i pro­sty, i życz­li­wy ma to w oczach jasno wy­pi­sa­ne. To zaraz widać.

Marek Aureliusz, Rozmyślania

#stoicyzm

(...) nigdy nie jest dobrze trwać przy czymś bezrozumnie, tylko dlatego, by uciec od wysiłku myślenia. Stałość jest wartościowa i pożyteczna wtedy, gdy wynika z analizy sytuacji i uzasadnionego przekonania o słuszności naszej decyzji, a nie wtedy, gdy bierze się z kamiennego uporu. Ten ostatni często jest też niczym innym jak lenistwem ubranym w szatki wytrwałości.

Piotr Stankiewicz Sztuka życia według stoików

#stoicyzm

(...) dręczy nas również to, ze nasze opinie są nie tylko błędne, ale i zmienne; miotamy się na wszystkie strony, chwytamy się coraz to czegoś innego, porzucamy nasze pragnienia i do porzuconych wracamy, i tak wahamy się pomiędzy pożądaniem a skruchą. Jesteśmy całkowicie zawiśli od cudzych poglądów, i to nam się wydaje najlepsze, o co zabiega i co wielbi wielu, a nie to co godne zabiegów i uwielbienia. Nie uważamy także, że jakaś droga jest dobra czy zła sama przez się, lecz ze względu na ilość śladów, wśród których nie ma jednak śladów ludzi wracających wybraną drogą.

Seneka, Myśli

#stoicyzm

Gar­dzi mną kto? Niech sobie. A ja uwa­żać będę, by mnie nikt nie zna­lazł czy­nią­cym co­kol­wiek lub mó­wią­cym, co by godne było po­gar­dy. Nie­na­wi­dzi mnie? Do­brze. A ja za­cho­wam dla każ­de­go życz­li­wość i uprzej­mość.

Marek Aureliusz, Rozmyślania

#stoicyzm