Kanibalizm medyczny był fenomenem stosowania środków leczniczych z ludzi w oficjalnej medycynie i farmacji. Popularny był zwłaszcza w wieku XVI i XVII.
Jako że dzisiaj dzień kobiet, opowiemy sobie o zastosowaniu kobiet w lecznictwie, I wcale nie chodzi tutaj o wsparcie życiowo-romantyczne!
Z kobiet otrzymywano różnorodne surowce, wśród nich można wymienić włosy, odchody płogowe, mleko i krew miesięczną. Zwłaszcza istotne były dwa ostatnie.
Mleko było stosowane przez lekarzy zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie. Szczególnie zalecana i wychwalana była aplikacja na choroby oczu mleka kobiecego zmieszanego z białkiem jaja i olejkiem różanym.
Czasem dodawano do tego kamfory i szafran. Pycha.
Mleka używano również w leczeniu dyzenterii, gruźlicy, i gorączek.
Wysuszona krew menstruacyjna służyła do leczenia chorób nerek, cholery i skurczy. Na podagrę stosowano preparat składający się ze skrzepów i smalcu wołowego.
W XVII w. zbierano również krew menstruacyjną zdrowej dziewicy, nasączano nią płótno, suszono i przechowywano jako skarb. Twierdzono, że taki fetysz jest bardzo skuteczny w przypadku dżumy, ropni i czyraków.
Johann Friedrich Meckel (17 października 1781–1831 października 1833)
Ten niemiecki anatom, zoolog, patolog i lekarz pochodził z rodziny o silnych tradycjach anatomicznych — jego dziadek, również Johann Friedrich Meckel (1724–1774), wykładał anatomię na jednym z uniwersytetów oraz zbierał preparaty anatomiczne, głównie patologie rozwojowe (obecnie zachowało się ok. 7000 eksponatów z jego kolekcji).
Ojciec Johanna Meckela młodszego — Philipp Friedrich Theodor Meckel (1755–1803), niespodzianka, był lekarzem i profesorem anatomii w Halle.
Co więcej, brat Johanna Meckela młodszego — August Albrecht Meckel (1790–1829) również postanowił iść drogą swojej rodziny i został profesorem anatomii w Brnie (jego syn Heinrich Meckel von Hemsbach (1821–1856) kontynuował tradycję i był profesorem anatomii w Berlinie).
Johann Friedrich Meckel w wieku 21 lat obronił swój doktorat „De cordis conditionibus abnormibus” [O tworzeniu się patologii serca]. Podczas swojej pracy zajmował się głównie anatomią patologiczną, położnictwem i anatomią porównawczą.
Pod koniec życia został redaktorem naczelnym periodyku „Archiv für Anatomie und Physiologie” [Archiwum anatomii i fizjologii].
Chrząstka Meckela — chrząstka powstająca podczas rozwoju zarodkowego kręgowców; powstają z niej niektóre kości (np. kowadełko) i więzadła (np. więzadło wewnętrzne młoteczka)
Zespół Meckela — śmiertelna choroba genetyczna, charakteryzująca się wadami rozwojowymi układu nerwowego, ruchu, wątroby i płuc;
Meckelina — ludzkie białko odpowiedzialne za funkcję rzęsek; bierze udział w morfologii rozgałęzień komórek nabłonkowych;
Prawo Meckela-Serresa (po polsku określane jako teoria rekapitulacji) — historyczna koncepcja ewolucyjna, mówiąca o tym, że każdy osobnik danego gatunku przechodzi podczas życia zarodkowego takie same stadia i przemiany, przez jakie przebiegała ewolucja.
Od 2021 r. dostarczamy wam merytorycznych treści z zakresu historii medycyny i farmacji, ziołolecznictwa, aromaterapii, farmakologii, historii sztuki i toksykologii.
Właśnie dostaliśmy informację, że sumaryczna ilość odsłon naszego portalu przekroczyła 100 000.
W związku z tym, na kod "100k" dostaniecie –10% na wszystkie produkty z naszego portfolio: książki, torby, zakładki.
Jak były w dawnej medycynie wykorzystywane oleje? Jacy święci byli uznawani za patronów grabarzy? Jaka jest historia rdestowca?
Oto dwudziestypierwszy numer czasopisma Pharmacopola — periodyku poświęconego farmacji, medycynie i ziołolecznictwu z perspektywy nauk humanistycznych i społecznych. Zapraszam do lektury, współpracy i udostępniania
Na okładkowej ilustracji widzimy satyryczną ilustrację Archibalda Chasemore’a (1844–1905) — brytyjskiego samouka, autora ilustracji do wiktoriańskich czasopism oraz komiksów. Tworzył również oprawę graficzną do książek oraz projekty strojów teatralnych. I możliwe, że właśnie z tym mamy do czynienia w tym wypadku. Postać aptakarza nieczęsto pojawiała się w przedstawieniach teatralnych. Chyba najbardziej awangardowym wypadkiem jest opera «Lo speciale» («der Apotheker»), autorstwa Josepha Haydna (muzyka) i Carlo Goldoniego (libretto), wystawiona po raz pierwszy w 1768 r. Co ciekawe, chociaż początkowo była ona grana po włosku, to w 1895 r. została przetłumaczona na język niemiecki i w ten sposób często jest wystawiana. «Aptekarz» pozostaje najbardziej znaną operą sławnego klasyka wiedeńskiego.
Od wieków to właśnie moździerz był podstawowym symbolem aptekarstwa. Równie często była nim pigułka (w tym wypadku trzymana w ręce okładkowego farmaka). Taką rolę przyjmowały również urządzenia do przeprowadzania lewatyw (bardzo często to właśnie aptekarze wykonywali tę czynność medyczną, za co byli sowicie opłacani), uroboros, kielich Hygiei, jednorożec, lew oraz osoba czarnoskóra (stąd w krajach niemieckojęzycznych było dużo «Mohrenapotheke»).
Większość prac zebranych w tym tomie nie jest dziełem literatów, a farmaceutów, lekarzy, naukowców, historyków medycyny. Dzięki temu nieortodoksyjnemu podejściu i tematyki mogliśmy stworzyć tom "Dżuma, kiła i Staphylococcus, czyli epidemie okiem literatów".
Dużą zaletą publikacji jest wybór oryginalnych ilustracji, związanych z historią medycyny i epidemii. W przypadkach niektórych opowiadań, autorzy postanowili zamieścić naukowe wytłumaczenie pewnych aspektów ich dzieł, dzięki czemu lektura tomu zyskuje walory dydaktyczne.
Spis treści
1. Czerwona plama śmierci Aleksander K. Smakosz
2. Ocet czterech złodziei: prawdziwa historia Marta K. Grochowalska
3. 1918 — nowa szansa Agnieszka Banaś
4. Rad (nie)nauczył nas (Joanna Kubiak)
5. Ludzkości (Klaudia Gwiazda)
6. Lucy (Wiktoria Król) @morderczazielen
7. Krzyś (Agnieszka Zielonkowska)
8. Legenda o Królu Virusie (Kinga Skowron)
9. 20202 (Katarzyna Wer) @prywatny_farmaceuta
10. Covid Swap Card (Antoni Rzepczyński)
11. Anxiety (Aldona Stanek)
12. Słysząc śmiech (Michał Kaczmarek)
13. Miłość w czasach zarazy (Małgorzata Kasprzyk)
14. Jesienne rozterki 2020 r. i inne (Rozalia Kudela)
15. Spaghetti (Katarzyna Lewandowska)
16. Lat(t)e on Lete; kalejdoskopia (Weronika Stępkowska)
@splash545 Specjalizuję się w tworach naukowych/popularnonaukowych, to była taka próba związana z konkursem przeze mnie organizowanym. Jak to w zbiorówkach, jedno lepsze, drugie gorsze. Ale ciekawe, historyczne ilustracje
"Farmacja i farmaceutyki w dziełach kultury" pod moją współredakcją.
Poznaj fascynujący świat medycyny i farmacji, który przenika różnorodne media w książce "Farmacja i farmaceutyki w dziełach kultury". To unikalna pozycja, która łączy nauki biomedyczne i sztukę, pokazując, jak farmaceutyki i praktyki medyczne wpłynęły na nasze dziedzictwo kulturowe.
To obowiązkowa lektura dla każdego, kto interesuje się medycyną, farmacją i ich wpływem na kulturę. Podobnie jak inne nasze książki, publikacja łączy merytorykę z przejrzystością treści, bogatym materiałem ilustracyjnym i bibliografią. Jest ona owocem pasji do literatury, sztuki i historii nauk biomedycznych. Dzięki tej książce zyskasz nowe perspektywy i wiedzę, która wzbogaci Twoje rozumienie zarówno historii, jak i współczesności.
Farmaceutyki od wieków pełnią istotną rolę w światotwórstwie, w fantastyce. Od starożytnych mitów, gdzie Kirke podawała tajemniczą miksturę towarzyszom Odyseusza, zamieniając ich w świnie, poprzez różnorodne eliksiry i mikstury w serii powieści "Harry Potter", współczesnych grach komputerowych (np. "Wiedźmin", "Skyrim", "Potion Craft") kończąc. Można powiedzieć więcej, ciężko wyobrazić sobie jakiekolwiek dzieło kultury, które w jakimkolwiek stopniu nie poruszałoby tematów związanych z (para)farmaceutykami, środkami leczniczymi czy lecznictwem.
Spis treści (ostateczny spis treści może ulec pewnym modyfikacjom)
Bezpłatna opieka zdrowotna w świecie niewolników, czyli o aspektach medycznych w „Utopii” (1516) Thomasa More’a (Aleksander K. Smakosz)
Pójdźże, kiń tę miłość w głąb flaszy! — czyli historia eliksirów miłosnych (Magdalena Sokół-Czerwonka)
Ziołolecznictwo w epopei kaszubskiej pt. „Życie i przygody Remusa" Aleksandra Majkowskiego (Anna Jesionek)
„Mogę was nauczyć, jak uwięzić w butelce sławę, uwarzyć chwałę, a nawet powstrzymać śmierć” — magiczne substancje lecznicze w uniwersum świata Harry'ego Pottera J. K. Rowling (Agnieszka Banaś)
Czy gry wideo to tylko przejaw permanentnego rozwoju funkcji komputera, czy też rezerwuar rozrywki, wzbogacony o motywy farmaceutyczne?(Maja Rutkowska)
"To wygląda jak cud” – Czyli jak odkrycie penicyliny rozbudziło nadzieje ludzkości (Marysia Kubicka)
Przedstawienie mikroskopu i mikroskopii w dawnych dziełach malarskich (Maja Pluszkiewicz)
Rola cytryny w medycynie, historii i sztuce (Anna Glinkowska)
Fenomen mirry – od „farmakopei faraońskiej” do farmakopei europejskiej (Marta K. Grochowalska)
"Promowanie kremacji zwłok i modlitwa eksperymentalna, czyli życie sir Henry’ego Thompsona (1820–1904)"
Sposób pozbywania się szczątków zmarłych jest oczywiście tematem, na który lekarze mogą mieć wiele do powiedzenia. Jako strażnicy zdrowia żywych, niebezpieczeństwa i choroby, które materialne pozostałości naszych zmarłych przyjaciół mogą powodować u żyjących, muszą budzić troskę w środowisku medycznym. Coraz gęstsze zaludnienie w wielkich miastach uświadomiło ostatnim dwóm pokoleniom konieczność podjęcia działań, aby zapobiec rozprzestrzenianiu się chorób wskutek opóźnień w pochówku oraz korzystania z nieodpowiednich miejsc pochówku. Jednak w większości przypadków podjęte wysiłki jedynie przesuwają problem trochę dalej. Proste obliczenia matematyczne pokażą, że obecne cmentarze wkrótce będą otoczone zabudowaniami i konieczne będą nowe rozwiązania. Aby sprostać tym problemom, praktyka kremacji była energicznie promowana jako bardziej racjonalny i zdrowy sposób pozbywania się zmarłych przez Towarzystwo Kremacyjne, którego prezesem był Sir Henry Thompson.
O wpływie alchemii na współczesność możecie przeczytać w monografii pod moją redakcją i wydawnictwem: "Wpływ alchemii na współczesny świat: medycyna, farmacja, kultura" ( ͡°͜ʖ͡°)
Alchemia była praktykowana w wielu miejscach świata często niezależnie od siebie. Z tego też powodu nie jest ona nauką jednolitą a szczegóły procesu alchemicznego będą się od siebie różniły w zależności od tego, czy mówimy o alchemii praktykowanej w Chinach, Indiach, czy średniowiecznej Europie.
Co ciekawe, podstawy alchemii pozostały zaskakująco koherentne między wszystkimi jej wariantami i sprowadzały się one do rozłożenia posiadanych materiałów na elementarne cząstki — prima materia — a następnie poprzez wszelkiego rodzaju procesy i narzędzia transmutację powstałych cząstek w oczekiwany produkt.
Cele różnych nurtów alchemii również często się pokrywały, czy było to otrzymanie kamienia filozoficznego, czy też stworzenie panaceum, a nawet eliksiru życia. W nurcie europejskim jednak wszystkie z nich były przyćmiewane przez jeden, a mianowicie alchemiczne wytworzenie złota. Nie ma w tym nic zaskakującego, wszakże złoto, ze względu na swoje wyjątkowe właściwości oraz niezwykłą rzadkość występowania, od zarania dziejów było wykorzystywane w transakcjach, nie dziwią zatem próby pomnożenia jego ilości wszelkimi dostępnymi sposobami. Już w starożytności dążenie to było określane powiedzeniem auri sacra fames, czyli „przeklęta żądza złota”.
***
Fragment rozdziału monografii "Wpływ alchemii na współczesny świat: medycyna, farmacja, kultura", red. Aleksander K. Smakosz & Mateusz Dąsal
Aleksander III Macedoński, zwany Wielkim wpłynął na introdukcję wielu aromatycznych roślin w Europie. Dzięki niemu rozwinęły się również szlaki handlowe i społeczne między wschodem a zachodem Eurazji.
Umarł on na tyfus, malarię, był źle leczony lub został otruty (a może wszystko na raz?)
Chcesz zanurzyć się w świecie aromatów? To najlepszy zestaw tego sezonu!
Zestaw składa się z :
Książki “Mieszanki olejków eterycznych do aromaterapii”
Książki “Historia naturalna przypraw” z podpisem autora (egzemplarze z edycji 2022)
@ZygoteNeverborn Przy okazji też Jakby Hitler żył w średniowieczu, to pewnie przez, nomen omen, rzeszę ludzi byłby uznawany za zrównoważonego wodza i genialnego stratega
"Kim był Galen (Claudius Galenus)? Czyli krótko o ojcu podejścia systematycznego w medycynie i farmacji galenowej"
Świat antyczny ma w swoim dorobku spore grono wybitnych medyków. Jednym z nich był bez wątpienia Galen, urodzony około 130 r. p.n.e. w Pergamonie. Zmarł około 216 roku w Rzymie. Ale kim był Galen?
Był on reformatorem i kodyfikatorem medycyny starożytnego świata, słynnym anatomem niewykonującym sekcji zwłok, filozofem, badaczem, pisarzem, lekarzem Marka Aureliusza, gladiatorów oraz filozofów. Do końca życia związany z rzymskim dworem. Jego nauki panowały w medycynie Zachodu i Wschodu przez ponad piętnaście stuleci i silnie zaważyły na jej rozwoju, gdyż zarówno medycyna europejska, indyjska jak i arabska wielce czerpała z jego dorobku.
Galena interesowała przede wszystkim anatomia oraz fizjologia.
Jego prace oparte były w dużej mierze na poglądach jego poprzedników, ale pochodziły przede wszystkich z osobistych badań, jakie przeprowadzał na zwierzętach. Sekcji zwłok ludzkich nigdy nie prowadził skąd wynikało wiele błędów anatomicznych w jego dziełach. Galen był uznawany za autorytet we wszystkich tematach medycznych przez 15 wieków. Jego koncepcje anatomiczno-fizjologiczne pozostały niekwestionowane aż do XVII wieku.
Jako pierwszy zastosował badanie pulsu w diagnostyce chorób. Napisał ponad 600 traktatów, z których mniej niż jedna trzecia istnieje do dziś. Łączna objętość treści przypisywanych Galenowi wynosi 1300 stron.
Wpływ antybiotykoterapii na rozwój bakterii wielolekoopornych
Zakażenia bakteriami wielolekoopornymi stanowią coraz większe zagrożenie epidemiologiczne z powodu braku antybiotyków mogących je zwalczać. Wiele osób, również ze środowisk medycznych, nie zna podstawowych mechanizmów nabywania i rozwoju oporności wśród drobnoustrojów. Mogą oni przez to przyczyniać się do selekcji bakterii opornych, np. poprzez przyjmowanie lub przepisywanie nieodpowiednich chemioterapeutyków.
Firmy farmaceutyczne również ograniczyły zainteresowanie na poszukiwanie nowych leków przeciwdrobnoustrojowych.
Bardziej opłacalne dla nich jest wyprodukowanie kolejnego leku na nadciśnienie, który pacjent będzie brał przez wiele lat, niż opracowanie i dopuszczenie na rynek antybiotyku, który stosuje się doraźnie przez tydzień lub dwa. W ostatnich dwudziestu latach wprowadzono jedynie dwa nowe antybiotyki, o bardzo wąskich wskazaniach.
Coraz częstsze występowanie oporności wielolekowej u bakterii niesie ze sobą ryzyko wytworzenia superbakterii opornych na większość leków. Jest to niebezpieczne zwłaszcza dla pacjentów z deficytami odporności. Oporność na antybiotyki to globalne zagrożenie dla zdrowia publicznego, które może dotknąć każdego z nas.
@Gulosus byłem ostatnio u rodzinnego po antybiotyk na infekcję ucha i fajnie, bo młody chłopak nie wstydził się wyjąć z torby jakiegoś "Przewodnika antybiotykoterapii"- zwłaszcza, że trudny przypadek bo mi się wyhodował i grzyb i bakteria (podejrzewam, że z winy laryngologa).
Pączki topoli a balsam z Gilead: zamieszanie czy przepis na perfumy naturalne?
Tytułowe pączki topoli – właściwości i zastosowanie w dawnej medycynie, magii i zielarstwie – to tylko punkt wyjścia do rozważań nad balsamem z Gilead, które prowadzą nas przez różne epoki, kontynenty, języki i kultury.
W poszukiwaniach balsamu z Gilead natrafiamy też na różne słynne, ale także niszowe surowce i przetwory z roślin aromatycznych, między innymi od bazylii przez Cedronellę i jodłę balsamiczną po balsam Peru.
Balsam z Gilead to dziś synonim nadziei lub panaceum. Ten biblijny identyfikowany jest z gatunkiem Commiphora gileadensis, syn. C. opobalsamum, czyli balsamowcem właściwym. Jego żywica i przetwory z niej miały być stosowane od starożytności jako cenne perfumy i kadzidła.
"Percepcja mleka kobiecego i karmienia piersią na przestrzeni dziejów"
(...) Uboższe warstwy społeczne korzystały z usług tańszych mamek. Mleko zwierzęce było podawane dzieciom w ostateczności. Obawiano się, że dzieci mogłyby odziedziczyć wraz z nim zachowania zwierzęce. Powrót do karmienia mlekiem matki można było zauważyć zawsze przy pojawieniu się kryzysu gospodarczego, czy kłopotów finansowych rodzin (przeważnie to utrata pracy wiązała się z powrotem do najtańszej formy żywienia dziecka). Rewolucja w karmieniu potomstwa nastąpiła w II. połowie XIX wieku.
Wtedy to na bazie mleka krowiego i zboża powstała pierwsza sztuczna mieszanka, wynaleziona przez niemieckiego chemika Henryka Nestle.
W ślad za nim zaczęto poszukiwania coraz to nowych składników, które miałyby służyć do produkcji innych sztucznych mieszanek. Miało to niestety opłakane skutki, gdyż śmiertelność dzieci wzrosła w tamtym czasie aż sześciokrotnie.
Podstawą opieki nad pacjentką ciężarną jest opieka lekarza ginekologa oraz położnej, jednak bardzo ważnym elementem prawidłowego prowadzenia ciąży są badania laboratoryjne. Jest to istotny element, zarówno w przypadku ciąż prawidłowych, jak również często stanowi ważny element wczesnego wykrywania nieprawidłowości, a także monitorowania leczenia. Z tych powodów, kobiety w ciąży często odwiedzają punkty pobrań, a różnego rodzaju materiał biologiczny od nich pobrany jest rutynowo badany w laboratoriach diagnostycznych. Część badań wykonywanych jest w przebiegu każdej ciąży, zaś niektóre są przeprowadzane w zależności od stanu zdrowia kobiety, jej wieku, przebiegu obecnej i poprzednich ciąż.
Dym ze spalanych roślin, czyli dziedzictwo etnobotaniczne
Nowy tekst na stronie!
Stosowanie dymu ze spalanych roślin może budzi wiele skojarzeń. Od tych historycznych — odurzającego dymu pozwalającego wieszczce Pytii na wchodzenie w mistyczny trans, najstarszych znanych odkryć archeologicznych związanych z paleniem nasion konopi w celach odurzających w Centralnej Azji z 500 r. p.n.e., do bliższych nam czasowo zapisów tradycji używania okadzeń w różnych celach — leczniczych lub magicznych — wśród mieszkanek i mieszkańców terenów Polski z XIX i XX wieku.
Wspomniana wyżej starożytna Pytia, wyrocznia delficka, proces wieszczenia spędzała na trójnogu umieszczonym nad szczeliną, z której wydobywały się opary. Przez jednych interpretowane były jako dym ze spalanych roślin, dla innych toksyczne wyziewy z warstw geologicznych, na których ulokowana była świątynia. Ta druga teoria nie znajduje zresztą potwierdzenia w badaniach prowadzonych zarówno przez geologów jak i archeologów, którzy nie odnaleźli żadnych rozpadlin w Delfach, które mogłyby odpowiadać za uwalnianie toksycznych oparów. Według różnych teorii dym mógł pochodzić między innymi ze spalanych liści lauru (Laurus nobilis L.), który był atrybutem wieszczki, czy również roślin z rodziny psiankowatych (Solanaceae Juss.)., których chemiczne właściwości miały pozwalać wejść Pytii w trans; czy wreszcie konopi (Cannabis sativa L.), których słodki zapach mógł być tożsamy z relacjami starożytnych dotyczącymi charakterystyki dymu.
Psychoaktywny dym wpływał na wyrocznie przekładające się na realia świata helleńskiego. Niezwykle ważna rola dymu nie ograniczała się jedynie do Grecji. Kadzidła żywiczne — mirra i olibanum miały tak wysoką wartość, że przewyższała ona cenę złota, przyczyniając się do pomnażania bogactwo Arabów w starożytności bardziej niż obecnie ropa.
Na pewno nie chodzi o palenie nasion konopii w celu odurzenia bo nasiona nie zawierają substancji psychoaktywnych. Jak już to kwiatostany z nasionami ewentualnie
@Belzebub Tak, oczywista kwestia. Zresztą historycznie farmaceutycznie i medycznie korzystano głównie z nasion, nie kwiatostanów. Może tutaj chodziło o nasiona bardziej jako o nośnik czy aby więcej było dymu? Jak to z archeologią, tyle domysłów. Ale trochę zmodyfikuję na stronie, aby było jednoznaczniej. Dzięki!
@Gulosus na pewno nie chodziło o nasiona bo one poza olejem nic specjalnego w sobie nie mają. Dojrzałe kwiatostany żeńskie (potocznie marihuana) a gdy zostaną zapylone mają nasiona i ot cała filozofia. Podejrzewam, że palili przejrzałe kwiatostany z nasionami
Epidemia zatruć arszenikiem wśród brytyjskich alkoholików w XIX w.
Piwo znane jest ludzkości od tysięcy lat. Pierwszy udokumentowany przepis na ten trunek pochodzi już z 1800 roku przed naszą erą, jednak dowody archeologiczne wskazują, że mógł być on już znany 4000 lat przed naszą erą. Na przestrzeni wieków ludzie wykorzystywali piwo przede wszystkim do celów rekreacyjnych. Dzięki wprowadzeniu do receptury chmielu jako przyprawy, napój ten zyskał wiele właściwości leczniczych. Zawarte w szyszkach chmielu oraz lupulinie substancje mają właściwości uspokajające oraz bakteriobójcze. Zaś procesy zachodzące w czasie warzenia piwa takie jak gotowanie, zabijają drobnoustroje. Piwo pomogło zwalczyć epidemię w jedenastowiecznej Belgii, z drugiej strony było częściowo przyczyną innej epidemii z przełomu dziewiętnastego i dwudziestego wieku na terenie Wielkiej Brytanii.
Odcinek podcastu oparty na tekście Daniela Grudnia, opublikowanym w książce "Epidemie — od historycznych postaci leku po COVID-19 – Aleksander K. Smakosz, Mateusz Dąsal (red.)
"Na co chorował polski szlachcic? Choroby epidemiczne wśród Radziwiłłów w XVIII wieku"
W poczet chorób epidemicznych zalicza się takie, które pojawiają się na danym obszarze lub w danej populacji w określonym czasie w większym niż przeciętne nasileniu (b.a., b.r.). Na terenie Europy, w tym Rzeczpospolitej w XVIII wieku, do takich chorób zaliczyć możemy ospę, gruźlicę, gorączki jelitowe, a wśród nich dur rzekomy, dyzenteria, dur plamisty i dur brzuszny, grypę (Wydziałkowska, 2018), odrę (Łukasiewicz, 2013), jak również febrę, rozumianą jako nawracające gorączki (Zuba, 2002). W ego-dokumentalnych źródłach staropolskich bardzo często spotykam się ze wzmiankami na temat zachorowania na tę chorobę. Inną dolegliwością niezwykle często spotykaną, jednak głównie wśród polskich zamożnych warstw społecznych XVII–XVIII wieku, była podagra (Kuchowicz, 1969).
Oprócz niej wśród członków te warstwy społecznej można zauważyć masowe występowanie takich dolegliwości jak miażdżyca, kamica nerkowa, rwa kulszowa, gościec zwyrodniający, schorzenia wątroby, żołądka, układu krążenia, a także zatrucia alkoholowe i choroby weneryczne. Wynikało to ze stylu życia zamożnych, który był niezwykle niehigieniczny: pili dużo alkoholu, przejadali się ponad wszelkie normy i mieli mało ruchu. Dzięki dostarczaniu dużej ilości biała budującego organizm unikali większości chorób zakaźnych występujących wśród niedożywionej grupy społeczeństwa, prócz ospy i gruźlicy, które najczęściej ich gnębiły. Jednak w swojej diecie dostarczali za mało witamin i minerałów, co również miało negatywny wpływ na ich zdrowie (Kuchowicz, 1969).
Również migrena, choroba gnębiąca ludzi już od czasów starożytnych (Flatau, 1912) została zaliczona w tym artykule w poczet chorób epidemicznych, z racji tego, że doskwierała sporej liczbie polskich XVIII-wiecznych magnatów, nie tylko z rodu Radziwiłłów, np. Wilhelmowi Kilińskiemu (Kiliński, 1968) czy Jakubowi Lanhausowi (Lanhaus, 2014). Hieronim Florian Radziwiłł wspominał, że swoja migrenę odziedziczył po matce z domu Sanguszków (Zuba, 2002). Wytłumaczenia wymaga kwestia febry, czasem jest określana jako febra, czasem febra kataralna. Febrą określano choroby, którym towarzyszyła powtarzająca się gorączka. Powtarzała się ona nieprzerwanie w jakimś okresie czasu (febra continua), co trzy (febra tertiana, trzeciaczka) lub co cztery dni (febra quartana, czwartaczka). Gorączka co trzeci lub czwarty dzień mogła świadczyć o malarii, określanej również mianem zimnicy, która była przenoszona przez komary. Trzeciaczka mogła w konsekwencji powodować powiększenie śledziony (Zuba, 2002).
W Compedium Medicum Auctum wyróżniono kilka rodzajów febry w zależności od pochodzenia choroby i objawów. Napisano tam, że febra kataralna spowodowana była katarem (b.a., 1789). Autorzy pisząc o febrze kataralnej mieli zapewne na myśli, że jej przyczyną był katar. Gdy nie dodawali wzmianki o rodzaju febry mogli nie zdawać sobie sprawy z istnienia jej rodzajów, nie mieli wcześniej kataru lub decydowały o tym jeszcze inne powody.
Wiele elementów może powodować niepłodność, m.in. czynniki zakaźne, środowiskowe, genetyczne, zaburzenia hormonalne, leki, a nawet dieta: nadwaga, stres czy brak aktywności fizycznej. Te czynniki mogą mieć wpływ na płodność zarówno kobiet, jak i mężczyzn, powodując niemożność zajścia, a także donoszenia ciąży. Choroby cywilizacyjne — a wśród nich niepłodność — dotycząca coraz większej części społeczeństwa. Czy możemy zatem spodziewać się w nadchodzących latach prawdziwej „epidemii niepłodności”? Czy w rozwoju cywilizacyjnym i zmianie stylu życia możemy dopatrywać się przyczyny problemu z dzietnością?
***
Autorzy:
mgr Magdalena Okruta, lek. Adranna Graniak, lek. Jan Jurgiel
Do pestycydów i herbicydów najmocniej wpływających na obniżenie płodności zaliczamy: dikamba (spadek o 49%), glifosat (39%), fosforany organiczne (25%) i tiokarbaminiany (24%) (Pizzorno 2018).
no proszę, a jeszcze kilka lat temu czytałem od sponsorowanych trolli, że glifosat jest biologicznie obojętny.
potem te same trolle naganiały na szczepienia na odrę, a jak kampania grzesiowskiego i podobnych w temacie odry nie wypaliła to przerzucili się na wychwalanie szczepień przeciwko covid.
!["Dżuma, kiła i Staphylococcus, czyli epidemie okiem literatów" [Bezpłatny e-book] - Wydawnictwo Pharmacopola](https://pharmacopola.pl/wp-content/uploads/2024/07/okladka_poezja_2022_v_3_1_1-722x1024.jpg)
