Apaturia

Krótkie przypomnienie, w jaki sposób jaskółki przenoszą kokosy

#heheszki #montypython

Powiedz przyjacielu i wejdź

Z okazji Światowego Dnia Czytania Tolkiena, dziś pokazuję projekt tematycznie związany z uniwersum Śródziemia - drewniana skrzynka-książka zdobiona motywem Drzwi Durina z "Władcy Pierścieni" i krasnoludzkimi runami. Grafika nakładana metodą decoupage, detale wypukłe odciskane (imitacje zwięzów i okuć) i ręcznie rzeźbione (geometryczne obramienie, imitacja skał i gałęzi), malowane i lakierowane. Po bokach skrzynki wypukła imitacja stron, plus srebrne zamknięcie z przodu.

Runy wkomponowane w grafikę zostały zaczerpnięte z wariantu krasnoludzkiego pisma zwanego Angerthas Moria - był to wariant używany przez krasnoludów z Khazad-dûm.

Więcej moich szpargałów twórczych jak zawsze na #apaturiart

#tolkien #lotr #wladcapierscieni #fantasy #fantastyka #rekodzielo #handmade #tworczoscwlasna #chwalesie #hobby

Nie mogę spać, więc zabrałam się za "Hobbita". Właśnie rozpoczął się Światowy Dzień Czytania Tolkiena (25 marca) - najwyżej zacznę doroczne świętowanie trochę wcześniej niż zwykle

#tolkien #hobbit #ksiazki

Jaskółki hibernujące w jeziorze? Brzmi nieprawdopodobnie, jednak jeszcze w XIX wieku niektórzy badacze byli przekonani, że jest to jak najbardziej możliwe.

Migracje ptaków, w tym także jaskółek, od tysięcy lat stanowiły dla mieszkańców Europy zagadkę W starożytności część uczonych była przekonana, że zimą ptaki migrują gdzieś, gdzie jest cieplej. Część jednak uważała, że jaskółki donikąd nie odlatują, tylko zasypiają w zacisznych miejscach jak wiele innych małych stworzeń i budzą się dopiero wiosną - takie wyjaśnienie zaproponował w swoim dziele Arystoteles.

W średniowieczu, dzięki autorytetowi Arystotelesa, hipoteza o hibernujących jaskółkach przyjęła się i była traktowana jako pewnik jeszcze przez wiele kolejnych stuleci. W XVI wieku szwedzki duchowny, uczony i kartograf Olaus Magnus pisał, że jaskółki przed nadejściem zimy gromadzą się na brzegach jezior i stawów, a następnie wpadają do wody, opadają na dno i hibernują, zagrzebane w mule. Miał to być fakt powszechnie znany rybakom, którym ponoć zdarzało się podczas zimowych połowów wyciągać zahibernowane jaskółki zaplątane w sieci. Według jednych przekazów, uśpioną jaskółkę można było "ożywić", przenosząc ją do ciepłego pomieszczanie - według innych, przerwanie snu zimowego kończyło się dla ptaka śmiercią.

Dopiero później, około XVIII wieku, niektórzy badacze zaczęli przyglądać się hipotezie o hibernujących jaskółkach nieco bardziej krytycznie. Niektórzy na próżno próbowali wyśledzić moment, w którym jaskółki nurkują w wodzie i na tej podstawie dochodzili do wniosku, że z historią o podwodnej hibernacji ptaków coś chyba jest nie tak.

Na ostateczne poukładanie spraw trzeba było poczekać jednak aż do XIX wieku, kiedy to europejscy uczeni zaczęli bardziej swobodnie podróżować po krajach półkuli południowej. Mogli wtedy naocznie przekonać się, gdzie podziewają się jaskółki znikające z kontynentu zimą.

#ciekawostki #historia #ciekawostkihistoryczne #ptaki #przyroda #zwierzeta #europa #qualitycontent #gruparatowaniapoziomu

Myślisz, że to wonsz - a tak naprawdę to gąsienica nocnego motyla z rodzaju Hemeroplanes, która próbuje wyglądać groźnie, żeby uniknąć pożarcia. W przypadku zagrożenia gąsienica nadyma przednią część ciała i przybiera pozycję obronną, upodabniając się do miniaturowego węża. Pomaga jej w tym charakterystyczne ubarwienie.

Tak to wygląda na żywo: https://www.youtube.com/watch?v=_5CRKTgFal0

Podobną taktykę stosuje gąsienica występującego w Polsce zmrocznika gładysza (Deilephila elpenor), która wciąga głowę do wnętrza ciała i nadyma szyję, żeby upodobnić się do węża (drugie zdjęcie).

#ciekawostki #zwierzeta #zwierzaczki #przyroda

Drewniana skrzynka-książka w klimatach magicznych W grafikę nałożoną na "okładkę" został wkomponowany fragment tekstu z oryginalnego średniowiecznego tekstu magicznego. W centrum, na życzenie zamawiającego, umieszczono tzw. heksagram unikursalny Crowleya z pięciopłatkową różą, ręcznie uwypuklony i malowany. Do tego wypukła imitacja stron po bokach, ręcznie formowane i rzeźbione, malowane i złocone detale ozdobne oraz szklane kaboszony w imitacjach okuć. Skrzynka od wewnątrz czarna, ze zdobionym od środka wieczkiem.

Jak ja lubię projekty stylizowane na księgi magiczne

Więcej moich szpargałów twórczych jak zawsze na #apaturiart - zapraszam!

#rekodzielo #handmade #hobby #tworczoscwlasna

Dziś dzień świętego Patryka Według jednej z legend, święty Patryk miał wypędzić z Irlandii wszystkie węże, nakazując im wpełznąć do morza. Ponoć była to kara za to, że kiedy święty pościł w samotności na szczycie wzgórza, węże zaczęły go kąsać.

W rzeczywistości w Irlandii węże nigdy nie występowały. Podczas ostatniej epoki lodowcowej okolice Irlandii były zbyt zimne, by gady były w stanie przemieścić się na obszar wyspy - z kolei kiedy zrobiło się cieplej, otaczające Irlandię morza stworzyły dla węży przeszkodę nie do pokonania. Dla porównania, Wielka Brytania 6,5 tys. lat temu wciąż miała lądowe połączenia z kontynentem (Doggerland, aktualnie znajduje się tam Morze Północne) i z czasem została zasiedlona przez takie gatunki węży, jak zaskroniec zwyczajny, gniewosz plamisty i żmija zygzakowata. Irlandia tymczasem pozostała bezwężowiem.

Jedynym gadem podobnym z wyglądu do węża i występującym aktualnie w Irlandii jest padalec zwyczajny - beznoga jaszczurka. Po raz pierwszy odnotowano go tam jednak dopiero w latach 70. Prawdopodobnie pierwsze osobniki zostały przeniesione do Irlandii z Wielkiej Brytanii w latach 60. i nielegalnie wprowadzone do środowiska w okolicach Burren w hrabstwie Clare.

#ciekawostki #historia #weze #zwierzeta #gady

Dziś przypada 86. rocznica śmierci H. P. Lovecrafta, który zmarł 15 marca 1937 roku.

Lovecraft został pochowany na cmentarzu Swan Point w Providence w grobowcu rodzinnym, jednak w 1977 roku fani autora ufundowali mu osobny nagrobek. Został on ulokowany kawałek dalej od właściwego miejsca pochówku.

W 1997 roku ktoś próbował kopać pod tym właśnie nagrobkiem, najwyraźniej nie wiedząc, że w tym miejscu nikt nie został pochowany. Sprawca (lub sprawcy) odwiedził cmentarz nocą. Sądząc po odnalezionych rankiem śladach, wkopał się na niecały metr, a potem zrezygnował z dalszej pracy, pozostawiając po sobie dziurę w ziemi i pojedynczy odcisk buta.

Właściwy grób Lovecrafta został podobno zabezpieczony betonową pokrywą ważącą około dwóch ton, ułożoną powyżej trumny - wykopanie szczątków pisarza jest więc zasadniczo niemożliwe, przynajmniej nie bez użycia ciężkiego sprzętu.

#ciekawostki #lovecraft #ksiazki #horror

Kotarwice - według miejscowej opowieści, wieś ta miała wziąć swoją nazwę od... uskrzydlonych kotów, które ponoć zamieszkiwały niegdyś okoliczne ziemie i przynosiły ludziom szczęście

Legenda o skrzydlatych kotach z Kotarwic ma raczej nowoczesną metrykę, ale jest całkiem ciekawa, więc wklejam jej fragment (ze zbioru "Baśnie i legendy ziemi radomskiej" Zenona Gierały).

Bardzo, bardzo dawno temu, jak świat światem, a ziemia ziemią, na terenach położonych dzisiaj na południe od Radomia znajdowały się wielkie wody. Tak wielkie, że gdyby nawet w tym miejscu stał najwyższy dom świata, a na nim dziesięć innych, a na samym szczycie człowiek wybudowałby sobie mieszkanie, to woda sięgałaby mu jeszcze po sufit. Po upływie wielu tysięcy lat, w czasach, gdy na ziemiach położonych daleko na południe i zachód prorocy zapowiadali przyjście na świat Mesjasza, nad wspomnianą wodę przyleciał bardzo, bardzo duży ptak. Wyglądem przypominał dzisiejszego kota, pióra miał koloru żółtego, zaś skrzydła jego były tak wielkie, że gdyby zebrać i ustawić jeden za drugim sześćset największych statków świata, to nie okrążyłyby jednego z nich. Ptak był bardzo spragniony, więc pił, pił i pił, aż z dna zaczęły wynurzać się grzbiety wielkich ryb. A gdy zaspokoił pragnienie, uniósł znów skrzydła do lotu, czyniąc nimi taki wiatr, że resztki wód uniosły się w chmury, a z nimi i ryby wzleciały w powietrze. Jeszcze dzisiaj możemy spotkać takie ryby latające nad morzami.

Od tego czasu na obszary południowego Radomia coraz częściej zaczęły przylatywać żółte koty, a ponieważ wody i pokarmu było dosyć, zamieszkały w pobliskich lasach i na mokradłach. Mijały lata, aż pewnego razu na tereny zalesione i zamieszkałe dotychczas przez żółte koty, zaczęli przybywać ludzie. Osadnicy karczowali lasy, a żółte koty zaczęły przychodzić pod domostwa. Człowiek koty te powoli przyzwyczaił do siebie, a każdego nowo przygarniętego poddawał „wicie", czyli wyrywaniu wszystkich piór ze skrzydeł. Otóż takie pióra wyrwane z dopiero co oswojonego kota miały przez okrągłych trzydzieści zachodów słońca wielką, czarodziejską moc. Kto je zatem zdobył opływał w dobro wszelakie. I choć rozmaitych nieszczęść w owych czasach było dookoła bez liku, kraina zasłynęła ze szczęścia i bogactwa. Choroby ją omijały, złe powietrze opuszczało, pola złociły się zbożem, a lasy pełne były zwierza. (...)

Miejsce, gdzie usiadł wielki kot i osiedliły się następnie inne koty o ceglasto żółtej barwie, poddawane później „wicie", nasi praprapradziadowie nazwali od tego wydarzenia Kotarwicami. A żółte koty, choć mniejsze od swych przodków i bez skrzydeł, po dzisiejszy dzień latają po zagrodach na południe od Radomia i odstraszają złe duchy.

W rzeczywistości miejscowość wzięła swoją nazwę od nazwiska właścicieli. Pierwsza wzmianka o Kotarwicach pojawiła się w źródłach pisanych w 1529 r. - wieś odnotowana jako Kotarbycze miała wówczas należeć do miejscowego rodu szlacheckiego. Nazwisko właścicieli Kotarwic wywodzi się z kolei od staropolskiego słowa "kotarba", oznaczającego czeremchę.

#nazwymiejscowosci #ciekawostki #polska #ciekawostkihistoryczne #historia #koty #kitku

W poprzednim wpisie były babskie nazwy miejscowości, więc dziś dla równowagi będą chłopskie - i dziadowskie, jako że męskim odpowiednikiem baby może być zarówno chłop, jak i dziad

W przeciwieństwie do słowa "baba", które w dawnych czasach miało całkiem sporo różnych znaczeń i mogło oznaczać zarówno kobietę, jak i pagórek lub mokradło, z chłopem sprawa była prosta: "chłop" - czyli mężczyzna należący do warstwy społecznej znanej jako chłopstwo, żyjący z uprawy ziemi.

Typowo "chłopskich" nazw miejscowości na mapie Polski jest nieco mniej niż "babskich" i są trochę mniej zróżnicowane. Mamy jednak między innymi Chłopy, Chłopice, Chłopiny, Chłopią Łąkę, Chłopią Kępę czy Chłopski Las - w takich przypadkach z ustaleniem pochodzenia nazwy nie ma żadnego problemu. To ziemie, na których gospodarowali chłopi.

Do tej samej kategorii, co Chłopski Las, można zaliczyć Chłopigozd, jako że "gozd" to dawna nazwa lasu.

Istnieje też Chłopia Wola. Z wolą w rozumieniu współczesnym ma jednak niewiele wspólnego - terminem "wola" określano dawniej po prostu wieś, której mieszkańcy korzystali z pewnych nadanych im przez prawo swobód (stąd "wólka", czyli "mała wola").

Jeśli ktoś chciałby sprawdzić, jak wygląda rozkład chłopskich nazw obiektów fizjograficznych na mapie Polski, można zerknąć na mapkę by @zuchtomek https://www.hejto.pl/wpis/zageszczenie-chlopskie-zdecydowanie-na-poludniu-tth-tth-mapa-obiektow-fizjografi

Nieco więcej nazw miejscowości wywodzi się od "dziada". Niektóre z nich mogą oznaczać majątki dziedziczone po dziadkach, np. Dziadusiówka - od "dziaduś" czy, jakbyśmy dzisiaj powiedzieli, "dziadziuś". Zdecydowaną przewagę mają jednak miejscowości, w których słowo "dziad" oznacza człowieka ubogiego.

I tak mamy na mapie prawie trzydzieści Dziadówek - mianem "dziadówki" określano kiedyś część wsi zamieszkaną przez najuboższych. Do dziadów-ubogich nawiązują też najpewniej nazwy takie, jak Dziadowe Kąty, Dziadowska Dolina czy Dziadowski Koniec.

Ciekawym przypadkiem "dziadowej" nazwy miejscowości jest Dziadowa Kłoda. Po raz pierwszy została ona wymieniona w średniowiecznym dokumencie, w którym została zapisana jako Czadowa cloda ("czadowa" - zniekształcony zapis "dziadowa"). Miejscowa legenda głosi, że w dawnych czasach pewien stary wędrowiec przechodził przez porastające okolicę sosnowe bory i odkrył, że wśród sosen rosną tam też stare dęby zdatne do wyrobu beczek - stąd założona w tym miejscu wieś miała otrzymać nazwę Dziadowa Kłoda.

Z kolei Dziadów Most, położony niedaleko Dziadowej Kłody, zaczął swoją karierę jako "wieś Alberta" - nazwa nie przetrwała jednak, zmieniając się z czasem na Ulbersdorf. Po wojnie wieś funkcjonowała krótko jako Ułanów, ale ta nazwa też jakoś się nie przyjęła. Koniec końców, w 1947 roku urzędowo przyklepano nową nazwę wsi: Dziadów Most. Ponoć nie ma ona uzasadnienia historycznego i jest wyłącznie wytworem urzędniczej inwencji.

Przy okazji Dnia Mężczyzn - najserdeczniejsze życzenia dla wszystkich panów (i chłopów ), żeby w życiu zawsze im się wiodło, żeby dopisywało im zdrowie i żeby dziadować nigdy nie musieli

#nazwymiejscowosci #ciekawostki #ciekawostkihistoryczne #historia #polska

Babskich nazw na mapie można znaleźć co niemiara - Babi Brzuch, Babia Gać, Babie Doły, Babia Górka, Babice to tylko niektóre z przykładów - jednak skąd się wzięły te wszystkie "baby"? I jak to się stało, że poprzyczepiały się do tak wielu nazw miejcowych?

Badacze nie we wszystkich przypadkach są w stanie odpowiedzieć na to pytanie, ale jedno jest pewne: jeśli chodzi o etymologię, z niektórymi babami nigdy nie wiadomo, jak to do końca jest

Słowo "baba" mogło oznaczać po prostu kobietę, w szczególności już niemłodą. Babami nazywano też w przeszłości wszelkiego rodzaju zielarki, znachorki czy akuszerki, którym czasem - przynajmniej w przekonaniu sąsiadów - blisko było do wiedźm. Być może od takich właśnie "bab" wzięły swoją nazwę gdyńskie Babie Doły. Miejscowa nazwa Babi Dół odnosiła się pierwotnie do wąwozu, który na mapie z początków XX wieku figuruje jako Babi Dole oder Hexengrund. "Hexengrund" - "Ziemia Czarownic".

Przymiotnik "babi" lub "babski" miał też niekiedy niezbyt pozytywne, nacechowane lekceważeniem znaczenie - jeśli coś było babskie, znaczyło to, że niekoniecznie warto zawracać sobie tym głowę. Możliwe więc, że nazwy typu Babia Górka, Babi Las czy Babi Koniec (w sensie, koniec wsi lub gruntów) oznaczały obszary o małej wartości użytkowej, na których gospodarowanie było średnio opłacalne.

Babami nazywano też czasem w przeszłości wyniesienia terenu typu wzgórze czy pagórek. Czasem wręcz dosłownie kojarzono je z kobiecymi kształtami - od takiego skojarzenia wzięła się ponoć żartobliwa nazwa Babi Brzuch. Zarys znajdującego się w pobliżu wzgórza najwyraźniej skojarzył się komuś tak, a nie inaczej i nazwa się przyjęła.

Pod słowem "baba" mogło też kryć się bagno lub mokradło. Dla dodatkowego utrudnienia, babicą bywała nazywana w przeszłości wierzba (rosnąca na mokradłach). Przez takie niejednoznaczności ustalenie, skąd dokładnie wzięła się "babska" nazwa miejscowości, jest czasem praktycznie niemożliwe. Weźmy na przykład Babice, sztuk na mapie przeszło piętnaście. Które nazwano od baby-człowieka, które od baby-mokradła, a które od babicy-wierzby? Trudno powiedzieć.

Co do zabawnie brzmiącej nazwy Babia Gać wspomnianej na początku - nie, nie wzięła się od babskich gaci Słowem "gać" określano kiedyś groblę z faszyny (czyli pęków wikliny, gałęzi, chrustu), a "gacić" oznaczało m. in. tworzyć przeprawę przez zabagniony teren, kłaść na mokradle przejście z pni drzew i faszyny. A więc: babia gać = babia grobla, babia przeprawa.

#nazwymiejscowosci #ciekawostki #polska #historia #ciekawostkihistoryczne #rozowepaski

Trumiejki - brzmi jak nazwa miejscowości, w której produkuje się skrzynie na ostatnią drogę W tym samym powiecie (kwidzyńskim) istnieje jeszcze jedna miejscowość o podobnej nazwie: Trumieje.

Obie nazwy wywodzą się jednak nie od trumien, ale od używanego w przeszłości słowa trump, wywodzącego się najpewniej od litewskiego trumpas i oznaczającego tyle, co "krótki".

W przeszłości Trumieje były nazywane Trumpnia, Tromey, Tromenya - a więc "krótka wieś", krótki skrawek terenu (ewentualnie - "wieś Krótkiego", jeśli nazwa odnosiła się do właściciela). Trumiejki to z kolei "małe Trumieje".

#nazwymiejscowosci #ciekawostki #ciekawostkihistoryczne #historia #polska

Zgon - nazwa miejscowości idealna na zakończenie tygodnia

Co ciekawe, żadne lokalne opowieści nie wyjaśniają, dlaczego ta niewielka, położona nad malowniczym jeziorem mazurska wieś miałaby otrzymać tak ponuro brzmiącą nazwę. Żadnych przerażających historii o pobojowiskach, utopionych armiach czy trupach... no, przynajmniej nie o ludzkich trupach.

Pierwsza, chyba najczęściej wzmiankowana hipoteza zakłada, że nazwa Zgonu pochodzi od miejsca nad jeziorem, do którego spędzano bydło, żeby mogło napić się wody. Zatem - "zgon" od "zganiać", "zaganiać". Proste.

Druga hipoteza, znacznie ciekawsza, wywodzi nazwę miejscowości od sposobu poławiania ryb, określonego w XIX-wiecznym słowniku języka polskiego właśnie jako "zgon". Na jeziorze zastawiano sieci w jednym wybranym miejscu, a następnie napędzano tam ryby i po jakimś czasie wyciągano sieci pełne zdobyczy.

Jako że rybołówstwo należało do typowych zajęć ludności mazurskiej, druga opcja wydaje się bardziej pasować. Wyglądałoby więc na to, że - przynajmniej pod względem etymologicznym - zgon w Zgonie zaliczały co najwyżej ryby

#ciekawostki #polska #historia #ciekawostkihistoryczne #nazwymiejscowosci

Zainspirowana ostatnim wpisem w Ciekawostkach o Księdze Umarłych, dzisiaj pokazuję skrzynkę, która wyszła z mojego warsztatu już jakiś czas temu, ale którą wciąż miło wspominam Skrzynka ma wymiary ok. 24 x 19,5 cm i wysokość ok. 7,5 cm. Zdobienia miały być w klimatach egipskich, miał być też Anubis i mroczna, czarno-złota kolorystyka.

Hieroglify widoczne na wierzchu i na wewnętrznej stronie wieczka zostały zaczerpnięte z oryginalnego staroegipskiego tekstu Księgi Umarłych, z wersji spisanej w tzw. Papirusie pisarza Ani z ok. 1250 r. p.n.e. Anubis, egipski bóg umarłych z głową szakala, był często przedstawiany w sztuce staroegipskiej z symbolem ankh w dłoni - co miało podkreślać związek bóstwa z życiem, a dokładnie z życiem wiecznym czekającym zmarłego w zaświatach. Całkowicie czarne ciało symbolizowało związek Anubisa z procesem mumifikacji (przebarwienie zwłok po zanurzeniu w natronie, nasączanie bandaży mumii ciemnymi, żywicznymi substancjami), jak również z odradzającym się życiem (czerń była kolorem mułu użyźniającego pola podczas cyklicznych wylewów Nilu).

Wypukła imitacja stron księgi po bokach pudełkach została poczerniona i pozłocona dla bardziej "mrocznego" efektu. Jak dotąd to jedyna skrzynka w staroegipskich klimatach, którą przyszło mi wykonać, ale mam nadzieję, że kiedyś jeszcze trafi mi się okazja popracować z tą tematyką

Więcej moich szpargałów twórczych jak zawsze na #apaturiart .

#rekodzielo #handmade #hobby i trochę #sztuka

Trupień, Trupienie, Trupieniec. Takie nazwy miejscowości nie kojarzą się w pierwszym odruchu pozytywnie. Nic więc dziwnego, że mieszkańcy Trupienia w gminie Pionki (okolice Radomia) pewnego dnia wystąpili do odpowiednich władz z prośbą o zmianę nazwy miejscowości na przyjemniejszą w odbiorze. Na skutek tego pod koniec 1976 roku jeden z polskich Trupieni zniknął z mapy, zmieniając się w Zalesie.

Co mogło dać początek "trupim" nazwom? Pomysłów było co niemiara. Zwykle ich powstanie wywodzono od rzekomo istniejących w okolicy pól bitew zasłanych zwłokami poległych - ewentualnie od miejsc, w których walczący mieli się potopić.

Jedna z takich legend wiąże się z przysiółkiem Trupienie w okolicy Daleszyc (powiat kielecki) oraz z przepływającym nieopodal strumieniem o nazwie Trupień, przecinającym okoliczne bagna. Jak głosi lokalna opowieść, podczas pierwszej wojny światowej żołnierze austriaccy przeprawiali się tam nocą przez wodę i utonęli w grzęzawiskach razem z końmi i armatami.

Odcinek rzeki Bobrzy w Górach Świętokrzyskich oraz przyległe uroczysko miały zyskać nazwę Trupieniec, ponieważ zgodnie z miejscową legendą za czasów potopu szwedzkiego górnicy, gwarkowie i hutnicy kieleccy pod wodzą lokalnego starosty mieli stoczyć w tym miejscu walkę ze Szwedami. Według innej wersji, na Szwedów zasadził się tam zbój świętokrzyski Pozner razem ze swoją bandą - tak czy inaczej, trup nad Trupieńcem ścielił się ponoć gęsto

Niektórzy autorzy nieśmiało próbowali wiązać "trupie" nazwy cieków wodnych i miejscowości z cmentarzyskami, zbiorowymi mogiłami ofiar epidemii, a może nawet z trędowiskami. W "Słowniku ilustrowanym języka polskiego" Michała Arcta z 1916 roku definicja hasła "trupień" to rodzaj trądu o strupach zgniłych.

Tak naprawdę jednak chyba tylko jeden Trupień na mapie Polski jest pośrednio powiązany z klimatami cmentarnymi - jest to wzniesienie Trupień na Pogórzu Złotoryjskim. Mimo że lokalne opowieści wywodzą tę nazwę (a jakże) od mających tu miejsce podczas wojny krwawych starć, wiąże się ona tak naprawdę z wcześniejszą niemiecką nazwą wzniesienia: Sargberg, czyli Góra-Trumna. Wydłużony kształt wzniesienia przypomina właśnie trumnę.

A co z pozostałymi Trupieniami i Trupieńcami? Klucza do rozwiązania tej zagadki należy prawdopodobnie szukać w pobliskich strumieniach i bagnach. Podmokłe tereny, niedostępne i trudne do zagospodarowania, były utrapieniem - czy może raczej "utrupieniem" - dla właścicieli. Odpowiednikiem słów "trudzić", "trapić" było kiedyś słowo "trupić", które najpewniej dało początek osadom-Trupieńcom.

#ciekawostki #polska #historia #ciekawostkihistoryczne #nazwymiejscowosci

Czyściec to nazwa zaledwie trzech miejscowości w Polsce, ale próba ustalenia, dlaczego zostały nazwane tak, a nie inaczej, to prawdziwa droga przez mękę.

W dużym skrócie: nie wiadomo, dlaczego daną osadę ktoś kiedyś postanowił nazwać Czyśćcem. Czy nazwa ta miała kojarzyć się z czyśćcem duchowym - trudno powiedzieć, tym bardziej że we wspomnianych Czyśćcach nie odnotowano kościołów, klasztorów ani podobnych obiektów.

Możliwe więc, że chodziło tu więc o bardziej prozaiczny "czyściec", np. o teren oczyszczony z chwastów i przygotowany pod uprawę. Czyszczenie było kiedyś synonimem plewienia.

W co najmniej jednym przypadku w źródłach pisanych miejscowość zostaje wymieniona jako Charwatynia alias Czyściec. "Charwatynia" to nazwa wywodząca się ponoć od kaszubskiego słowa oznaczającego ruderę, opuszczoną budowlę. Niewykluczone więc, że w tym przypadku nazwa Czyściec odnosiła się do miejsca "wyczyszczonego" z ludzi, a więc opustoszałego.

Poprzednie "zaświatowe" nazwy miejscowości:

Piekło - https://hejto.pl//wpis/pieklo-mamy-w-polsce-niejedno-aktualnie-odnotowano-nieco-ponad-szescdziesiat-pie

Niepiekła - https://hejto.pl//wpis/niepiekla-kolejna-ciekawa-nazwa-miejscowosci-ludowa-opowiesc-glosi-ze-w-zamierzc

Raj - https://hejto.pl//wpis/co-najmniej-dwadziescia-wsi-lub-ich-czesci-w-polsce-nosi-nazwe-raj-wydawaloby-si

#ciekawostki #polska #historia #nazwymiejscowosci

Trochę większa drewniana skrzynka-książka w klimatach #lotr , zdobiona ilustracją wyciętą ze starego Tolkien Calendar . Detale ręcznie rzeźbione i ręcznie formowane, malowane i lakierowane, wypukła imitacja stron po bokach, plus wzór z pasty szklistej na wieczku, widoczny pod odpowiednim kątem padania światła (ostatnie zdjęcie).

To był jeden z moich pierwszych projektów w klimatach tolkienowskich - mimo że od jego wykonania minęło już trochę czasu, wciąż mam do niego ogromny sentyment

Więcej moich szpargałów twórczych jak zawsze na #apaturiart .

#handmade #rekodzielo #hobby

Piekło mamy w Polsce niejedno. Aktualnie odnotowano nieco ponad sześćdziesiąt Piekieł rozsianych po różnych województwach, ale choć ich nazwy brzmią tak samo, to ich historie są już mocno zróżnicowane. Miejscowość (lub jej część) mogła zostać nazwana Piekłem zarówno poprzez jakieś "piekielne" skojarzenie, jak i w ramach zachcianki dowcipnego właściciela ziemskiego.

Dla przykładu, Piekło w Dąbrowie Górniczej zawdzięcza swoją nazwę mieszkającym tam niegdyś smolarzom, którzy zajmowali się wypalaniem smoły i węgla drzewnego. Był to zawód, który kojarzył się z piekłem jak mało który - proces wypału wprowadzał do krajobrazu takie atrakcje, jak doły ziemne, kadzie na smołę i kłęby gryzącego dymu, a sami smolarze wyglądali podczas pracy jak wyciągnięci z piekielnej czeluści.

"Piekłem" lub "piekiełkiem" w dawnych czasach nazywano też miejsca głębokie, przepastne, oddalone od siedzib ludzkich, często powiązane w jakiś sposób z wodą - mogła to być więc głębina jeziora, niebezpieczne miejsce w rzece, a nawet niewielki, lecz zdradliwy staw. Zdarzało się, że częste utonięcia i podobne wypadki, do których dochodziło w takich okolicach, lokalna ludność tłumaczyła sobie obecnością złego ducha lub diabła zamieszkującego wodę. Od takich "piekielnie" zdradliwych stawów, w których ponoć często zdarzały się utonięcia, wzięło swoją nazwę np. Piekło w Nowej Wsi pod Namysłowem, które ostatecznie zniknęło z mapy.

Z kolei Piekło w gminie Końskie, oddalone o niecałe dwa kilometry od wsi Niebo , zyskało swoją nazwę dopiero w XIX wieku i jeszcze w 1830 roku było znane jako Iwasiów. Zmianę nazwy zawdzięcza najpewniej kaprysowi nowego właściciela, któremu zamarzyło się mieć Piekło i Niebo w swoich dobrach i który doprowadził do urzędowej zmiany nazwy miejscowości.

#ciekawostki #polska #historia #nazwymiejscowosci

Niepiekła - kolejna ciekawa nazwa miejscowości.

Ludowa opowieść głosi, że w zamierzchłych czasach przez ziemię mazowiecką wędrowali prarodzice rodzaju ludzkiego, Adam i Ewa. Podczas podróży w końcu zgłodnieli - a że okolica była już najwyraźniej jakimś cudem zaludniona, postanowili zatrzymać się w pobliskiej wsi i poprosić o chleb. Lokalna gospodyni, do której zwrócili się z prośbą o poczęstunek, odmówiła im jednak, tłumacząc: "jeszczem nie piekła". Prarodzice powędrowali dalej głodni, a na pamiątkę słów gospodyni miejscowość zyskała nazwę Niepiekła.

Tak naprawdę jednak nazwy takie, jak Niepiekło czy Niepiekła, wywodzą się od średniowiecznego imienia (czy może raczej przezwiska) Niepiekło, które z czasem zaczęło być używane jako nazwisko rodowe. Zatem - przypadek jakich wiele. Miejscowość wzięła nazwę od nazwiska właściciela, a opowieść o gospodyni co nie piekła można odhaczyć jako lokalną ciekawostkę i nic poza tym.

Skąd jednak przezwisko Niepiekło? Jego pochodzenie ginie niestety w mroku dziejów. Jednak istnieje możliwość, że zostało utworzone celem rozróżnienia jakiegoś pana Piekło - którego przezwisko mogło wywodzić się zarówno od "piekła", jak i od "pieczenia" - od jego sąsiada, który co prawda mieszkał tuż obok lub może nawet wyglądał podobnie, ale z panem Piekło nie miał nic wspólnego.

W średniowieczu bardzo łatwo było pomylić adres i osobę. Być może przyjezdni mający sprawę do pana Piekło notorycznie skręcali przy niewłaściwej brzózce i omyłkowo zajeżdżali do jego sąsiada, pytając: "Tyś to Piekło?" "Nie, ja nie Piekło!", odpowiadał sąsiad i tyle wystarczyło, żeby po jakimś czasie przylgnęło do niego przezwisko Niepiekło. Podobne pochodzenie przypisuje się niektórym innym nazwiskom z przedrostkiem "nie", jak np. Niewójt.

#ciekawostki #polska #historia #nazwymiejscowosci

Co najmniej dwadzieścia wsi lub ich części w Polsce nosi nazwę Raj. Wydawałoby się, że pochodzenie tej nazwy jest oczywiste - ot, pewnie ktoś kiedyś nazwał dane miejsce rajem ze względu na urocze widoki, a potem tak już zostało. Nawet miejscowe legendy zawierają czasem podobne wątki, np. w Raju położonym nieopodal Solca nad Wisłą miały ponoć znajdować się "rajskie" ogrody należące niegdyś do soleckiego zamku.

Jednak pod względem etymologicznym sprawa nie jest taka prosta. Dawna, zapomniana już dzisiaj nazwa "raj" lub "raja" oznaczała bowiem błoto, mokradło, w szczególności obniżenie terenu, w którym zbierała się i zalegała (brudna) woda.

Nie taki widać Raj rajski, jak by się czasem chciało...

#ciekawostki #polska #historia