Europa wstrzymuje oddech, Putin też się przygląda. Czy sąsiad Polski da się uwieść politycznemu kameleonowi? To najważniejsze wybory od lat

3 i 4 października Czesi wybiorą nowy parlament. Były premier Andrej Babisz liczy na powrót do władzy, a jego zwycięstwo może skutkować oddaleniem się Europy Środkowej od Brukseli i potencjalnym dryfem w kierunku strefy wpływów Moskwy. Babisz uparcie przekonuje, że taka wizja to kłamstwo, którym obecny rząd chce zastraszyć czeskich wyborców. Jednak populistyczne

Ruda, 52-letnia nauczycielka, należąca do prawicowo-populistycznej partii ANO, podkreśla, że najważniejszą kwestią w tych wyborach jest obniżenie wieku emerytalnego i podwyższenie emerytur, co obiecał Babisz.

— Widzisz to wszystko? Zbudowali to nasi rodzice, górnicy, którzy pracowali w kopalniach, a potem zbudowali to miejsce. Zasługują na to, by odpowiednio cieszyć się starością — mówi Ruda, gestykulując na tle socrealistycznej architektury.

Ruda przez całe swoje życie mieszka w Ostrawie, trzecim co do wielkości mieście w Czechach , niedaleko granicy z Polską. Znana jest jako stalowe zagłębie państwa, gdzie zwietrzałe budynki z czerwonej cegły, zardzewiałe konstrukcje i wysokie kominy stoją niczym pomniki historii.

"Czarna Ostrawa", jak czasami nazywano to miasto, była świadkiem rozkwitu kopalni węgla i przemysłu stalowego przez ponad 200 lat. Oficjalne zakończenie wydobycia w 1994 r. pozostawiło wielu byłych pracowników bez pracy i zmusiło miasto do wymyślenia nowej tożsamości poprzez przekształcenie hut w muzea i centra kultury.

Ostrawa była tradycyjnie bastionem czechosłowackich komunistów, a po aksamitnej rewolucji 1989 r. — socjaldemokratów. Jednak w ostatnich latach nastąpił zwrot w kierunku ANO. Podobnie jak w USA, gdzie dawne kolebki przemysłu w stanach takich jak Ohio i Pensylwania przestały głosować na Demokratów i poparły prawicowych populistów .

— Ten rząd naprawdę wszystko zepsuł. Mam nadzieję, że Babisz to naprawi — przyznaje Ruda, mówiąca w charakterystycznym lokalnym dialekcie laskim.

"Ten rząd jest najgorszy. Wspierają Ukrainę. Wszystkich, wszystkich oprócz nas"

Podobnie jak inni członkowie partii Ruda prowadzi stoisko kampanijne, rozdając książki napisane przez Babisza, a także breloczki do kluczy, czeskie flagi i czerwoną czapkę z daszkiem w stylu Trumpa z napisem "Silne Czechy".

Czapka wydaje się najpopularniejszym elementem na kampanijnym wiecu, w którym uczestniczyłam. Nosiła ją najmniej połowa obecnych. Babisz tymczasowo zrezygnował z charakterystycznego nakrycia głowy po zamieszkach na Kapitolu w 2021 r. — zmieniając swoje zdjęcie profilowe na zdjęcie z maską na twarzy — ale od tego czasu czerwona czapka zdążyła powrócić.

W niezwykle ciepły i słoneczny dzień setki osób zebrały się w parku Florida, z dala od centrum miasta, aby wysłuchać przemówienia Babisza na temat poprawy opieki zdrowotnej, podniesienia emerytur i obniżenia cen energii.

Wiele osób, z którymi rozmawiałam, jako powody poparcia Babisza podawało wyższe emerytury i większe skupienie się ANO na kwestiach krajowych, a nie na Ukrainie. Nieufni wobec mediów, tylko nieliczni podawali mi swoje pełne nazwiska. Wierzą, że Babisz, właściciel Agrofert — największego imperium rolniczego w kraju — uczyni ich życie lepszym.

Anna, starzejąca się ciemnowłosa kobieta w czerwonej czapce i z czeską flagą, jest na emeryturze od 20 lat. Powiedziała, że wcześniej głosowała na Babisza i pochwaliła jego rząd na lata 2017-2021 za podniesienie emerytur. — On się troszczy. Podoba mi się to, jaką jest osobą. [...] Dali nam trochę więcej, życie jest lepsze, jeśli ktoś się o ciebie troszczy — mówi Anna, dodając, że ludzie w obecnym rządzie "dbają tylko o siebie".

Inni wyrazili również złość na premiera Petra Fialę, którego centroprawicowy rząd spadł do najniższego poziomu popularności od 2013 r. Jest krytykowany za niepopularne środki oszczędnościowe i złamanie obietnicy wyborczej z 2021 r., że nie podniesie podatków. — Ten rząd jest najgorszy. Wspierają Ukrainę. Wszystkich, wszystkich oprócz nas — narzeka Ludmiła Laskowska, emerytka o blond włosach, z frustracją w głosie.

Babisz, jedynka na liście w kraju morawsko-śląskim, w którym znajduje się Ostrawa, zwraca na to szczególną uwagę i wywołuje entuzjazm wyborców. Sondaże dają mu ok. 40 proc.poparcia — co czyni region jednym z jego bastionów.

Nawet jego najzagorzalsi przeciwnicy przyznają, że populistyczna polityka Babisza, z naciskiem na obniżanie cen energii, cięcie podatków i podnoszenie emerytur, jest wyborczym paliwem rakietowym. — Zdecydowanie jest tu obecny. Muszę to przyznać; pojawia się na wszystkich wydarzeniach — mówi Jan Dohnal, burmistrz Ostrawy, z Obywatelskich Demokratów (ODS) premiera Fiali.

Polityczny kameleon idzie po władzę

Jego przeciwnicy obawiają się, że jeśli Babisz powróci do władzy po głosowaniu, czy to jako premier, czy jako szara eminencja rządu ANO, polityczna przyszłość Czech będzie nie do przewidzenia. Co prawda we wtorek polityk wykluczył sojusz z komunistami, ale pozostaje niejednoznaczny w sprawie rządzenia z innymi skrajnymi partiami.

Babisz naciskał na zmniejszenie pomocy wojskowej dla Ukrainy, kwestionował 5-procentowy cel wydatków NATO, sprzeciwiał się Zielonemu Ładowi Unii Europejskiej (pomimo poparcia go w imieniu Czech w 2019 r.) i wzywał do zerowej tolerancji dla nieudokumentowanej migracji. Nie zgadza się on jednak na wystąpienie z UE i NATO, opisując członkostwo jako "bezdyskusyjne" w oświadczeniu dla POLITICO.

To, że pociągniemy Czechy gdzieś na wschód, jest wierutnym kłamstwem, którego politycy rządowi używają tylko do straszenia ludzi

— napisał Babisz.

Babisz jest jednak politycznym kameleonem — jego elastyczna partia była opisywana jako lewicowa, populistyczna, technokratyczna, konserwatywna i skrajnie prawicowa. Dlatego niektórzy obawiają się, że jego obietnice mogą nie zostać spełnione.

Czeski minister spraw zagranicznych Jan Lipavsky powiedział, że rządzenie w koalicji ze skrajnymi partiami może zmusić Babisza do rozpisania referendum w sprawie członkostwa NATO. — Jeśli ktoś rządzi, będąc pod ciągłą presją tego żądania, może w końcu się poddać. Widzieliśmy to już w Wielkiej Brytanii — powiedział Lipavsky.

Dohnal, burmistrz Ostrawy, przyznaje, że wyobraża sobie możliwość zwołania przez Babisza referendum w sprawie wyjścia z NATO — ale nie z UE, bo jego Agrofert mógłby stracić na tym fortunę.

— Andrej Babisz jest przede wszystkim pragmatycznym politykiem, więc ma tendencję do podejmowania decyzji według bieżących nastrojów w społeczeństwie — wyjaśnia Dohnal. —Gdyby jeden z jego wewnętrznych sondaży wykazał, że powinien np. zwołać referendum w sprawie członkostwa Republiki Czeskiej w NATO, byłby w stanie to zrobić. Nie sądzę, aby realnie to dotyczyło UE, ponieważ jest on głównym odbiorcą europejskich dotacji.

Politolog Petr Kaniok z Uniwersytetu Masaryka w Brnie obawia się, że przyszłe rządy Babisza mogą podążać za nieliberalnym modelem Budapesztu. — Ruch ANO jest bardzo elastyczny. I z powodu tej elastyczności może zmienić swoje stanowisko. [...] Widzieliśmy, że sam Babisz nie ma problemu z zaprzeczeniem czegoś, co wcześniej powiedział lub nawet zatwierdził — zauważa.

Według eksperta Babisz prawdopodobnie będzie inspirował się Viktorem Orbanem z Węgier i Robertem Ficą ze Słowacji , koncentrując się na przekształceniu mediów publicznych i sądownictwa na swoją długoterminową korzyść.

— Babisz widzi, że jeśli chce ugruntować swoją władzę i wpływy [...], musi zmienić samą strukturę i funkcjonowanie kluczowych instytucji. Spodziewam się więc, że będzie działał znacznie bardziej bezpośrednio, koncentrując się na reformach instytucjonalnych i zmianach legislacyjnych — powiedział Kaniok.

Źródło: Politico

#polityka #czechy #wybory