Kulisy walki o władzę w Episkopacie. "Prymas Polak do dziś ponosi konkretną cenę"

Prymas Polski Wojciech Polak nie będzie już pracować nad utworzeniem Komisji niezależnych ekspertów ds. zbadania zjawiska wykorzystania seksualnego małoletnich w Kościele katolickim — poinformowało w czwartek biuro prasowe Konferencji Episkopatu Polski [KEP]. Zastąpi go bp Sławomir Oder. Decyzja ta wywołała prawdziwą lawinę. — Odsunięcie arcybiskupa Polaka oznacza rezygnację z konkretnej ścieżki wiarygodności. Natomiast słowa biskupów o chęci szybkiego powołania tej komisji kompletnie nic nie znaczą — mówi prof. Michał Królikowski, członek zespołu prymasa.

Szymon Piegza: Złość, rozczarowanie?

Prof. Michał Królikowski: Przede wszystkim to drugie.

Biskupami?

Raczej tym, że odsunięcie abp. Wojciecha Polaka od pracy nad komisją oznacza rezygnację z konkretnej ścieżki wiarygodności, a przy tym, co publicznie powiedziano, jest wobec niego i jego zespołu niesprawiedliwe, wręcz pogardliwe.

Rozwiązanie nas komunikatem medialnym KEP uważam za skrajnie nieeleganckie.

W kulisach mówi się, że prymas absolutnie się tego nie spodziewał.

Nikt się nie spodziewał. Prace nad przedstawionym przez nas dokumentem zawierającym koncepcję komisji miały nastąpić po odniesieniu się do niego przez Radę Prawną.

To była ustawka przeciwko abp. Polakowi?

Nie wiem. Zwracam jednak uwagę to, że głosowanie to nie było zaplanowane w programie KEP, a sprawa została w trakcie trwania posiedzenia przeniesiona na sam koniec, kiedy nie było już kilku ważnych przyjaciół sprawy skrzywdzonych.

O ile wiem, brakowało kardynała Grzegorza Rysia czy biskupa Andrzeja Czai.

Ustawka Episkopatu przeciwko abp. Polakowi? "To nie jest przypadek"

Czyli tych liberalnych hierarchów, którzy chcą oczyszczenia Kościoła z pedofili.

Nie wiem, czy oni są "liberalni", ale z pewnością w sprawie procesu ujawniania prawdy w tym obszarze oraz pojednania ze skrzywdzonymi prezentują postawę braterską.

Żeby jednak zrozumieć sens zdarzeń z zeszłego tygodnia, musimy wrócić do marcowego zebrania plenarnego Episkopatu. Przed nim, jak wiadomo, nasz projekt dostał negatywną opinię Rady Prawnej KEP.

Jako pierwsi pisaliśmy o tym na początku marca w Onecie**. Opinia rady właściwie zbombardowała dwa lata waszej pracy.**

I to specjalnie bez argumentów prawnych.

Jak pan czyta to stanowisko kościelnych prawników?

To była suma powodów, dla których należy przemyśleć sam pomysł na powołanie komisji, z powołaniem się na wątpliwość, czy może ona rzeczywiście przesłużyć się zwiększeniu wiarygodności Kościoła, a także czy rzeczywiście jest ona zgodna z interesem Kościoła.

Nie wiem, o jakim interesie rada myślała, pewnie raczej instytucjonalnym.

Prymas jeszcze w marcu zobowiązał się poprawić wasz projekt.

I został zmieniony. Podkreśliliśmy, że celem komisji jest przede wszystkim badanie zjawisk, powtarzalnych schematów zdarzeń, przyczyn i reakcji instytucjonalnych, a nie śledztwo w sprawach indywidualnych. Zachowaliśmy założenie o bezwzględnej niezależności komisji, a także zasadę pracy również na źródłach osobowych, a zatem również z wykorzystaniem świadectw osób skrzywdzonych.

Wydawałoby się, że wszystko szło w dobrym kierunku.

Sekretarz generalny KEP biskup Marek Marczak wskazał, że poprawiony projekt mamy przekazać Radzie Prawnej w poniedziałek, 19 maja. Tego dnia rada miała swoje posiedzenie, ale projektem się nie zajęła i przełożyła go na wrzesień.

Tymczasem w ubiegłym tygodniu na posiedzeniu plenarnym całego Episkopatu przewodniczący Rady Prawnej bp Kasyna ponowił opozycję wobec powołania komisji, tworząc, jak rozumiem, wrażenie klinczu między zespołem prymasa a samą radą. By to rozwiązać, biskupi oddali sprawę w nowe ręce — biskupa Odera.

Kulisy walki o władzę w Episkopacie. "Prymas po prostu przegrał"

Dopytam: ustawka?

Raczej pułapka.

Pułapka zastawiona przez kierownictwo Episkopatu?

Nie sądzę, by zdarzenia dotyczące ważnych spraw podczas posiedzenia KEP odbywały się bez udziału lub całkowicie poza kontrolą jego kierownictwa.

Dlaczego biskupi się temu nie sprzeciwili?

Nie znam treści obrad ani rozkładu głosów. Myślę, że duża część biskupów to pasywni uczestnicy zdarzeń, którzy płyną w kierunku nadanym przez liderów. Ci, którzy czytelnie publicznie wspierają osoby pokrzywdzone w Kościele, to jednostki na tle całego Episkopatu, dosłownie kilku biskupów.

Sądzę, że duża rola przypada tym, którzy są przekonani, że temat wykorzystania seksualnego w Kościele został już rozwiązany procedurami kanonicznym i nie ma potrzeby, by robić coś więcej. A to "coś więcej" rodzi ryzyko, którego skali i rodzaju nie są w stanie przewidzieć.

Ci ostatni rządzą dziś polskim Kościołem?

Patrząc na skutki, to decyzja o odsunięciu abp. Polaka od dalszych prac pokazuje na znaczenie tego sposobu myślenia.

Michał Meissner / PAP

Abp Wojciech Polak podczas zebrania plenarnego KEP w Katowicach

Biskupi kłamali, że powołanie niezależnej komisji to dla nich priorytet?

A co mieli na myśli, mówiąc, że to priorytet? Albo, że, jak ostatnio, są zdeterminowani, by ją powołać? Mało znamy takich wypowiedzi z życia politycznego czy publicznego, gdzie komunikacja ma tworzyć rzeczywistość, a nie być jej konsekwencją? Nie wiem tylko, dlaczego biskupi postanowili stanąć do konkurencji ze współczesnymi mistrzami propagandy.

Czyli żadna komisja nie powstanie.

Tego nie wiem. Ale może bardziej znaczące pytanie brzmi, czy ta, która ma szansę powstać, będzie wiarygodna — niezależna, dająca wiarę pokrzywdzonym, zdeterminowana do uczciwego opisu i ujawnienia prawdy, widząca w tym procesie drogę do odbudowy wspólnoty.

Episkopat nie chce niezależnej komisji?

Jeżeli dobrze wsłuchać się w głosy, które płyną ze środowiska hierarchów Kościoła katolickiego, to z pewnością nie ma w nich przekonania o tym, że należy taką komisję powołać, wejść w ten proces prawdy i pojednania, nazywania i wstydu, na końcu którego jest wiarygodność, a nie wyższość moralna.

Intryga biskupów przeciwko prymasowi? "To jest wręcz pogardliwe"

Słyszymy, że prymas Polak zrobił już swoją robotę, a teraz trzeba prawników, którzy opracują konkretne dokumenty funkcjonowania takiej komisji.

Nie bardzo rozumiem, co ten zespół biskupa Odera miałby opracowywać. Nasz zespół opracował już szczegółowe dokumenty — zasady pracy komisji oraz jej statut. Dalsze akty wykonawcze, w naszym założeniu, miała wypracować komisja sama, zgodnie z zasadą niezależności i dialogu z Episkopatem i zakonami.

Nazwa tego nowego zespołu jest albo pozorna, albo celowo myląca. Podobnie zresztą jak uzasadnienie jej powołania.

To po co to wszystko było?

Wydaje mi się, że prymas jako lider pewnego projektu, koncepcji niezależnej komisji prawdy i wrażliwości na skrzywdzonych, po prostu w tym środowisku przegrał.

Nie mam wątpliwości, że biskupi uczestniczą w jakiejś grze, która toczy się na szachownicy Episkopatu. Zakładam nawet, że w ocenie części z nich decyzja o powołaniu nowego zespołu to szukanie jakiegoś wspólnego dobra, kolejny krok do przodu, kolejna szansa.

Utrudnianie powołania komisji ma być tym dobrem?

Chodzi raczej o to, że powołując nowy zespół pod przewodnictwem bp. Odera, opcja powołania komisji jest dalej w grze.

Biskup Oder należy do rady prawnej, która na waszym projekcie nie zostawiła suchej nitki. Właściwie jest jednym z grabarzy tego dokumentu.

Jest jej członkiem i podczas spotkania Rady Prawnej z zespołem Prymasa nie dał się poznać jako zwolennik czy obrońca prezentowanej przez nas idei komisji. Ale może jest tak, jak zdaje się sugerować w swoim ostatnim wywiadzie bp Artur Ważny, że milczenie jest w tym środowisku paradoksalnie lepsze dla sprawy pokrzywdzonych niż występowanie w obronie tej komisji.

Jestem jednak przekonany, że ten "krok naprzód", w którym niektórzy upatrują szansy, został niedoszacowany co do jego kosztów. Chodzi przede wszystkim o utratę wiarygodności i zawód osób, dla których prymas był twarzą Episkopatu w sprawie ochrony przed wykorzystaniem, nadużyciem władzy w Kościele.

Te osoby czują dziś, że zostały same.

Arcybiskup Polak był jednym z pierwszych, którzy realnie zrozumieli, na czym polega krzywda wykorzystania seksualnego, i podjął konkretne działania, by dokonać przewartościowania — w centrum postawić skrzywdzonego, a nie instytucję. To były decyzje krytycznie trudne, ale rozstrzygające w momentach, gdy sprawy stały na krawędzi.

Przypomnijmy sobie ujawnienie taśm, na których biskup Edward Janiak w pozbawiony minimalnej wrażliwości i szacunku traktował rodziców osoby wykorzystanej seksualnie przez księdza jego diecezji. Prymas błyskawicznie zgłosił do Stolicy Apostolskiej zaniedbania biskupa kaliskiego Edwarda Janiaka celem wszczęcia postępowania kanonicznego.

Kulisy walki o władzę w Episkopacie. "Prymas Polak do dziś ponosi konkretną cenę"

Janiak to antybohater filmu "Zabawa w chowanego" braci Sekielskich, który ukrywał przestępstwa księży pedofilów.

To była dla abp. Polaka bardzo trudna decyzja. Był z nią w znacznej mierze sam, nikt z biskupów publicznie go nie wsparł. Z kolei bp Janiak wysłał pisma do biskupów z przestrogą, że zgoda na działania przeciwko niemu jest ryzykowna dla innych.

Według mojej wiedzy prymas ponosi za takie postępowanie do dziś konkretną cenę. W stosunku do środowiska osób pracujących na rzecz skrzywdzonych jest lojalny, uczciwy, prawy, nigdy nie uskarża się na niezrozumienie w Episkopacie, jest wręcz gotowy tłumaczyć opór niezrozumieniem czy nieporozumieniami, a nie złą wolą.

Dlaczego żaden biskup od razu publicznie nie stanął po stronie abpa Polaka?

Znowu mogę tylko spekulować. Ale biskupi przyzwyczaili nas do tego, że gdy chodzi o decyzje KEP, tracą swoją podmiotowość i odrębność. Poza Kościołem powiedzielibyśmy, że to mentalność korporacyjna.

Do dziś jedynie dwóch biskupów wypowiedziało się na ten temat publicznie, i są to głosy bardziej o ich smutku i wierze, że komisja jednak powstanie, pozbawione jednak wskazania podstaw do takiej wiary czy krytyki osób działających przeciwko temu pomysłowi.

I teraz okazuje się, że Janiak był bardziej skuteczny niż prymas Polak.

Lęk jest dla mnie kluczem do zrozumienia tej sytuacji.

Czego biskupi się boją? Prokuratorów, sądów?

Utraty tego, co daje poczucie bezpieczeństwa, stabilności struktur kościelnych, autorytetu, stabilizacji finansowej. Widzą zagrożenie dla tego, co identyfikują jako dobro, a czynią to inaczej niż w radykalnym opowiedzeniu się po stronie skrzywdzonych.

Nie postrzegają tego jako krytycznego testu wiarygodności orędowników Ewangelii. Dlatego gorliwości w zakresie powołania tej komisji po stronie Episkopatu nie było nigdy.

Co dalej z polskim Kościołem? "W moich oczach to jest upadek"

"Jest absolutna wola i chęć ze strony wszystkich biskupów, by ten temat zrealizować, by w tym względzie dokonać oczyszczenia Kościoła" – mówił kilka miesięcy temu przewodniczący Episkopatu abp Tadeusz Wojda.

Te słowa kompletnie nic nie znaczą.

Niemal rok temu większość biskupów spotkała się na Jasnej Górze z osobami pokrzywdzonymi w Kościele.

Pamiętam, że było po nim wiele nadziei na zmianę sposobu spojrzenia biskupów na te sprawy. Nawet pojawiły się relacje, że miało braterski charakter. Ostatecznie okazało się przygodnym spotkaniem, a nie takim, które zbudowało prawdziwą relację z osobami pokrzywdzonymi.

Jak ważne jest przejście drogi przyjęcia historii skrzywdzonych jako części zbiorowej odpowiedzialności można dostrzec u polskich dominikanów. Prowincjał powołując komisję, poddał również samego siebie jej ocenie i nigdy nie przeszkadzał w tym procesie.

Może chodzi o to, że kościelni decydenci uważają, że dominikańska komisja była błędem, którego do tej pory Kościół żałuje i Episkopat nie może sobie na to pozwolić?

Dominikanie mają dziś wszystkie sprawy posprzątane, są rozliczeni, troszczą się, są czujni. Jakoś nie zauważyłem, żeby dominikańskie kościoły były puste.

Dwójka osób pokrzywdzonych po spotkaniu z biskupami na Jasnej Górze, 2024 r.

Parafialne kościoły będą puste, jeśli Episkopat się nie oczyści?

To nie kwestia oczyszczenia Episkopatu, to raczej pytanie o zdolność głoszenia Ewangelii, nawoływania do postaw moralnych przez osoby ze środowiska, które tak bardzo rozczarowuje. Zwykliśmy, pewnie z różnych powodów, wobec osób Kościoła katolickiego stawiać oczekiwanie dobrego standardu "plus".

Z

espół, w którym pan był, pracował dwa lata nad powołaniem komisji. Co udało się zrobić przez ten czas?

Do tej pory Episkopat potwierdził publicznie, że ta komisja ma powstać i że ma być organem zakładającym dialog z pokrzywdzonymi, czy raczej jakiś rodzaj wysłuchania ich. Trzecią rzeczą było to, że biskupi zgodzili się, że badania trzeba prowadzić do czasów nam współczesnych.

Cała reszta nie jest przesądzona i jeszcze może ulec zmianie.

Tylko w trzech sprawach doszliście do porozumienia. To bardzo niewiele.

Nie my, tylko biskupi. Ale zgadzam się. To drastycznie mało.

Może biskupi stwierdzili, że trzeba was odwołać, bo jesteście nieskuteczni?

Znowu: to biskupi nie są skuteczni.

Wierzy pan, że teraz to się nagle zmieni?

Powtórzę zasłyszane zdanie: już niczego nie oczekuję od biskupów, poza sakramentami.

Źródło: Oent

#kosciol #pedofilia #prawo