Michel Foucault, Panoptikon i teorie spiskowe o ukrytej władzy.
hejto.pl
Filozof i postmodernista, Michel Foucault w swojej słynnej książce "Nadzorować i karać" nakreślił historie tego jak dawne systemy zmieniały się wraz z nastaniem epoki oświecenia. Dawna władza opierała się na spektaklu. Król dyscyplinował społeczeństwo poprzez publiczne egzekucje. Z czasem gdy jednak zauważono, że są one nie zawsze skuteczne i tłum potrafił sympatyzować ze skazanymi zmieniono podejście. W modernistycznym społeczeństwie miano kontrolować ludzi poprzez ciągły nadzór. Patrole policji, więzienia, wszechobecne kamery są tego przykładem. Chodziło o stworzenie poczucia bycia ciągle obserwowanym i ta paranoja miała zniechęcać ludzi do łamania prawa. Kluczem skutecznego systemu władzy jest jednak jego oszczędność w użyciu dostępnych środków. Foucault przytoczył więc tutaj koncept Panoptikonu stworzonego przez angielskiego filozofa utylitarystę, Jeremy'ego Benthama. Miało to być więzienie którego niezwykłość polegała na tym, że jego konstrukcja umożliwiałaby więziennym strażnikom obserwowanie więźniów w taki sposób, by ci nie wiedzieli, czy i kiedy są obserwowani. Panoptikon albo Dom Nadzoru miał opisywać idee nie tylko więzień ale i zasad budowy wszelkich zakładów, fabryk, przytułków, lazaretów, manufaktur, szpitali, domów wariatów i szkół.
Sama konstrukcja miała wyglądać w tej sposób.
Schemat panoptikonu składa się z kilkupoziomowej wieży strażniczej umieszczonej wewnątrz pierścieniowatej budowli podzielonej na pojedyncze cele. Cele miały być oddzielone grubym murem i wyposażone w system zewnętrznych i wewnętrznych okien, tak, by ich wnętrze było zarazem dobrze oświetlone, a więźniowie odizolowani od innych więźniów.
Więźniowie mieli być nieustannie obserwowani przez strażników, którzy sami mieli pozostawać niewidoczni. Bentham planował ukrycie ich za weneckimi lustrami, umieszczonymi w punktach obserwacyjnych. Do tego Bentham wymyślił złożony system połączeń między pomieszczeniami wieży strażniczej. Dzięki niemu z wieży nie wydobywałoby się światło ani hałas, które mogłyby zdradzić obecność strażników.
Bentham uważał, że największą zaletą jego pomysłu jest to, że Panoptikon w zamierzeniu miał być znacznie tańszy w utrzymaniu niż zwykłe więzienia. Nie potrzebowałby bowiem licznego personelu. Teoretycznie, w idealnej sytuacji, wieża strażnicza mogłaby nawet być pusta, bo skoro strażników nie widać, nie muszą ciągle trwać na posterunku, a więźniowie i tak nie będą tego świadomi. Zdaniem Benthama, więźniowie Panoptikonu byliby strażnikami sami dla siebie, wyręczając tym samym jego pracowników.
Choć sam panoptikon nigdy nie został zbudowany to powstały więzienia inspirowane tym pomysłem. Dobrze on jednak oddaje myśl współczesnego systemu inwigilacji. Nie chodzi o samą faktyczność bycia obserwowanym, ale o poczucie, że jest się w takiej sytuacji. W pewnym sensie też napędza to istnienie teorii spiskowych o istnieniu tajemniczej organizacji która w niewidoczny sposób śledzi każdy nasz ruch. Rzecz w tym, że jest ona niewidoczna jak i strażnicy w panoptikonie. A co jeśli nie ma tak naprawdę żadnego strażnika. Nie jest on już potrzebny bo jednostka dyscyplinuje się sama. Same kamery mogą być fałszywe i często takie są, ale nie wiesz tego i ten strach już wystarczy. Osobiście właśnie odrzucam wiele teorii spiskowych przez ich niepraktyczny charakter. Stworzenie wielkiej sieci spiskowców i tajnych agentów wpływu starających się kontrolować całą historie ludzkości i to w taki sposób by nie zostać ujawnionym jest zwyczajnie kosztowne i to właśnie pokazuje nam Foucault.
Wzywam mojego kolegę i fana teorii spiskowych @dsol17 to się może wypowie i odeprze moje argumenty.
#revoltagainstmodernworld #antykapitalizm #filozofia #teoriespiskowe
