USA zastawiły na wroga pułapkę. "Nagle pojawił się wir. Ludzie znikali w nim"

Miał być najpotężniejszą bronią japońskiej floty, ale nigdy nie stoczył boju, do którego go stworzono. Na koniec ten superokręt wysłano na samobójczą misję bez szans powodzenia. Eksplozja była apokaliptyczna. Oderwała rufę tego pancernego kolosa, dosłownie zdmuchnęła nawet z nieba kilka amerykańskich samolotów. Słup ognia i dymu uniósł się na wysokość kilku kilometrów. Było go widać 150 km dalej. — Nagle otworzył się w morzu wir głęboki na 50 m. Niektórzy zniknęli w nim, innych rozrzuciło na boki. Wyglądało to na straszny kalejdoskop ułożony z ludzkich ciał — wspominał chorąży Ishida.

Gdy Yamato wypływał w ostatni rejs, ponad 3,3 tys. marynarzy na jego pokładzie usłyszało rozkaz od dowódcy. Dowiedzieli się z niego m.in., że stawką nadchodzącego starcia będą "losy Imperium". Gdyby usłyszeli coś takiego jeszcze dwa lata wcześniej, zapewne wierzyliby w zwycięstwo.

"Modliłem się o morską walkę z Amerykanami" – wspominał tamten okres wojny na Pacyfiku marynarz z Yamato, Naoyoshi Ishida. Nie on jeden sądził jeszcze wówczas, że Yamato jest niezwyciężony. Superpancernik był największym i najpotężniejszym okrętem tego typu, jaki kiedykolwiek zbudowano.

Główne działa Yamato mogły w ciągu minuty wystrzelić pociski o łącznej masie 26 ton. Zasięg tych dział wynosił ponad 40 km. Pancernik mógł więc unicestwić albo przynajmniej ciężko uszkodzić, każdy nawodny okręt przeciwnika, zanim ten zdołałby podejść na tyle blisko, by skutecznie użyć własnej artylerii.

Ale w kwietniu 1945 r. większość marynarzy rozumiała, że takiego starcia Yamato już nie stoczy. Ojczyzna wysyłała ich nie na decydującą bitwę, a na misję właściwie samobójczą.

Olbrzym za sizalową kurtyną

Tego morskiego olbrzyma Japończycy zaczęli budować osiem lat wcześniej, w bazie Kure (nieopodal Hiroszimy). Znajdował się tam największy wówczas suchy dok w kraju – a i tak robotnicy przez parę miesięcy musieli ten dok rozbudowywać i pogłębiać, zanim zaczęto montować stępkę Yamato.

Projekt i budowa Pancernika Nr 1 (taki nadano mu kryptonim) były tajne. Robotnikom wydawano opaski na rękę, które służyły jako przepustki; służby pilnowały, aby nikt nieupoważniony nie dostał się na teren prac. Został on osłonięty gigantyczną kurtyną z sizalu. Stocznia zużyła go tyle, że zrujnowano okolicznych rybaków – stracili dostęp do materiału, którego używali do tkania i naprawiania sieci.

W tamtym czasie hitlerowskie Niemcy budowały Bismarcka i Tirpitza, które miały być największymi pancernikami świata. Yamato był jeszcze szerszy i dłuższy.

"Wszędzie na pokładzie były strzałki, mówiły ci, gdzie jest dziób, a gdzie rufa – inaczej nie można się było połapać" – wspominał Ishida. Przez pierwszych kilka dni na okręcie nie wiedział w ogóle, którędy ma wrócić ze służby na własną koję.

Abstrakcyjny pancerny kolos

Przedstawmy kilka liczb. Wyporność Yamato – 70 tys. ton – była niemal dwukrotnie większa niż w przypadku amerykańskich czy brytyjskich pancerników tego okresu. Jedna trzecia tej masy przypadała na pancerz; burty pokrywała jego warstwa o grubości dochodzącej do 41 cm, a wieże artyleryjskie – nawet 65 cm.

Pancerną stalą pokryto "cytadelę" w centralnej części okrętu, w której mieściły się m.in. trzy wielkie magazyny amunicji i prochu. Zabezpieczono warstwą pancerza nawet wnętrze komina – gdyby bomba wpadła doń od góry, eksplozja nie zniszczyłaby maszynowni.

Niezwykłe wrażenie robiły działa artylerii głównej: kaliber 460 mm (18 cali) – w sumie dziewięć, w trzech wieżach. Ani wcześniej, ani później nie zainstalowano na okręcie większych luf.

Cała wieża artyleryjska ważyła ponad 2,5 tys. ton – tyle, co większy niszczyciel. Pocisk ważył prawie 1,5 tony – tyle, co samochód osobowy – i mógł przebić pancerz półmetrowej grubości. Do tego dochodziły mniejsze działa, a także stanowiska przeciwlotniczych armatek i karabinów maszynowych, którymi pokład był dosłownie najeżony.

Niektóre z tych danych brzmią abstrakcyjnie, przez co bardzo trudno jest sobie wyobrazić takiego kolosa. Zaznaczmy więc, że kiedy Yamato został zwodowany, cała ta masa stali wywołała ponad metrową falę, która przewracała łodzie rybackie i podtopiła okoliczne domy.

Broń jednej jedynej bitwy

Japończycy budowali Yamato (a wkrótce także jego bliźniaczy okręt: Musashi), z myślą o nieuchronnym starciu z anglosaskimi mocarstwami na Pacyfiku. Oba superpancerniki miały być szybsze, lepiej opancerzone i uzbrojone niż którykolwiek z odpowiedników amerykańskich czy brytyjskich. Stały za tym dwa założenia.

Po pierwsze: Anglosasi mieli po prostu więcej okrętów – a Japonia nie mogła tego zmienić, bo ograniczenia narzucał jej zawarty jeszcze na początku lat 20. traktat waszyngtoński. Jednostki tak potężne jak Yamato i Musashi miały zniwelować czysto liczebną przewagę nieprzyjacielskich flot.

Drugie założenie wynikało z tzw. doktryny Kantai Kessen. Jeśli ten nieuchronny konflikt z zachodnimi mocarstwami Japonia miała wygrać, to nie poprzez wojnę na wyczerpanie (bo w takim scenariuszu byłaby bez szans). Kluczem miał być triumf w jednej, decydującej bitwie – trochę na wzór legendarnego starcia z Rosjanami pod Cuszimą. Superpancerniki mogły się wydawać rozstrzygającą bronią w takiej bitwie.

Ale wbrew temu, co się wydawało strategom wojny na morzu jeszcze pod koniec lat 30. (nie tylko zresztą w Japonii), era pancerników chyliła się ku końcowi. Wojna na Pacyfiku, kiedy wreszcie rozgorzała, zaczęła to ujawniać niemal natychmiast, i to obu stronom. Bojowa historia Yamato też to pokazuje.

Zmierzch ery pancerników i jego oznaki

Okręt wszedł do służby właściwie wraz z początkiem wojny – w grudniu 1941 r. (jego bliźniaczy Musashi pół roku później). W tych dniach Japończycy zdołali zatopić Prince of Wales i Repulse – dwa okręty stanowiące dumę brytyjskiej floty; jeden był pancernikiem. Był to cios dla Imperium Brytyjskiego na tyle poważny, że odnotował go we wspomnieniach sam Churchill.

Okręty nie zostały zatopione w bitwie morskiej – poszły na dno pod bombami i torpedami japońskiego lotnictwa. Japoński atak na Pearl Harbor (w którym najbardziej swoją drogą oberwały pancerniki) także był uderzeniem z powietrza. A samoloty, które go przeprowadziły, wystartowały do akcji z lotniskowców.

Yamato wziął potem udział w operacji przeciw Midway – ale odegrał rolę okrętu "tylko" flagowego (z jego pokładu dowodził legendarny już wówczas admirał Yamamoto). Nie wziął jakiegokolwiek udziału w prawdziwej walce. Ta bowiem, podobnie jak nieco wcześniejsza bitwa na Morzu Koralowym, była już starciem lotniskowców i setek samolotów, które startowały z ich pokładów.

A więc: nie pancerniki – a lotniskowce. Nie potężne działa – a samoloty pokładowe i zrzucane z nich bomby i torpedy. To było nowe oblicze wojny powietrzno-morskiej, zwłaszcza na tak olbrzymim obszarze jak Pacyfik.

Drobne sukcesy i symboliczne klęski

Losy wojny zdążyły się odwrócić, Japończycy tracili swoje wcześniejsze zdobycze – a ich superpancerniki wciąż "grzały ławę". A to wysyłano je z misjami właściwie transportowymi, a to zabrakło amunicji do ich wielkich dział, a to Yamato oberwał torpedą, nabrał wody i trzeba go było posłać do naprawy w suchym doku.

Cały udział Yamato w wielkiej bitwie na Morzu Filipińskim sprowadził się – cóż za ironia – do zestrzelenia jednego samolotu, i to japońskiego – przez pomyłkę…

Osobnym wyzwaniem były rosnące problemy Japończyków z paliwem. W 1944 r. zdarzało się, że z tego powodu całe zespoły okrętów zawijały do portu – i nie były w stanie z niego wypłynąć przez dwa-trzy miesiące. Co najmniej raz załoga Yamato znalazła się w takiej sytuacji.

Podczas całej serii zażartych starć wokół Filipin Yamato zdołał wreszcie zaliczyć jakieś bojowe osiągnięcia. Salwy z jego potężnych dział zdołały uszkodziły jeden amerykański lotniskowiec eskortowy i kilka niszczycieli. Yamato zatopił też lotniskowiec eskortowy Gambier Bay.

To był sukces niewielki, a zarazem symboliczny: Gambier Bay okazał się jedynym amerykańskim okrętem tego typu podczas całej wojny, który zatopiły działa jednostki nawodnej.

Jednocześnie w tej samej bitwie Yamato doznał poważnych uszkodzeń, a jego okręt-bliźniak Musashi został zatopiony. Oba okręty – znów – padły ofiarą samolotów z lotniskowców, co było jeszcze jednym sygnałem, że epoka pancerników ma się ku końcowi.

Pytanie jak policzek: czy Flota nie ma już okrętów?

Lądowanie Amerykanów na Okinawie wiosną 1945 r. miało być przedostatnim z ich desantowych "żabich skoków" na Pacyfiku. Tym ostatnim byłaby już inwazja na macierzyste wyspy Japonii, poczynając od najbliższej: Kiusiu (900 km od Okinawy).

W tamtym momencie klęska Japonii była już tylko kwestią czasu oraz liczby ofiar wśród żołnierzy i cywilów. Cesarstwo zostało właściwie odcięte od dostaw paliwa, a miasta i fabryki były systematycznie bombardowane przez setki superfortec – nowoczesnych bombowców dalekiego zasięgu.

Wciąż jednak nie brakowało w Japonii niematerialnych zasobów do prowadzenia wojny. Społeczna dyscyplina. Ślepe posłuszeństwo. Lojalność wobec państwa i cesarza. Wiara w walkę do ostatniego żołnierza. Honor ceniony ponad życie. Złożenie ofiary z siebie samego jako czyn najszlachetniejszy i pożądany.

To wszystko ujawniało się nie tylko w fanatycznej zajadłości, z jaką walczyli japońscy żołnierze na archipelagach Pacyfiku. Dowodem było również sięgnięcie po taktykę kamikaze – samobójczych ataków lotniczych na amerykańskie okręty.

Obrona Okinawy miała być wsparta właśnie przez setki samolotów kamikaze, które miały atakować amerykańską armadę desantową. Gdy cesarz Hirohito zapoznał się z tym planem, zapytał wojskowych:

"A co robi Flota? Czy nie mamy już okrętów?".

Craig Symonds, autor "II wojny światowej na morzu", pisze: "Mogło to być po prostu pytanie, ale dla oficerów marynarki było jak policzek".

Ostatni pancernik zdolny do walki

Japońska Połączona Flota w istocie była już wtedy właściwie zdruzgotana. Yamato był ostatnim cesarskim pancernikiem zdolnym do wyjścia w morze. Ludzie armii, oficerowie marynarki i ministrowie resortów "wojennych" od tygodni toczyli spór o to, jaką rolę okręt ma jeszcze odegrać.

Jedni uważali, że superpancernik powinien pozostać u wybrzeży Japonii i wziąć udział w przyszłej obronie wysp. Inni stali na stanowisku, że nie po to Japonia zbudowała taki okręt, by tkwił bezczynnie przy nabrzeżu, a poza tym marynarze powinni zyskać taką samą "szansę", by polec za cesarza, jaką otrzymali lotnicy.

Ostatnie kilka miesięcy przed Okinawą Yamato spędził albo w porcie, albo na wodach Morza Wewnętrznego. Okręt dorobił się złośliwego przydomku: "hotel Yamato".

"To właśnie strach przed hańbą zmusił Japończyków do wysłania Yamato do walki o Okinawę"

– pisze Symonds. Słowo "walka" wydaje się tu zresztą pewnym nadużyciem.

Okazja, aby umrzeć, czyli morska szarża banzai

Rozkazy, jakie wówczas wydano, równały się bowiem posłaniu superpancernika, by przeprowadził morski odpowiednik samobójczej szarży banzai.

Yamato miał ruszyć ku Okinawie wraz z dziewięcioma innymi okrętami. Zgrupowanie dostało tylko tyle paliwa, ile było potrzebne na rejs w jedną stronę. Okręty miały ostrzeliwać amerykańskie siły inwazyjne do ostatniego pocisku – a potem Yamato miał wysadzić całą swoją załogę na ląd, by dołączyła do obrońców wyspy.

Powiedzieć, że był to plan kompletnie nierealistyczny, to nic nie powiedzieć. Niektórzy wysocy oficerowie jawnie wypowiedzieli się przeciw tej misji, ale dyskusję zamknął wiceadmirał Itō, który miał nią dowodzić. Powiedział do swoich ludzi: "Dano nam godną okazję, aby odpowiednio umrzeć". Co ciekawe: sam uważał tę wyprawę za szafowanie ludzkim życiem i resztkami zasobów Floty.

Dla oficerów wyprawiono jeszcze pożegnalne przyjęcie, a marynarzom pozwolono spędzić trzy dni na przepustkach. Jedni udali się do rodzin, inni poprzestali na pożegnalnych listach. Większość solidnie się upiła (marynarze pili także już po wypłynięciu z portu w Kure). Wznosili toasty ku chwale cesarza – i w pewnym sensie za własną śmierć.

Kto dopadnie grubego zwierza?

Nierealistyczne było samo założenie, że japoński zespół uderzeniowy w ogóle dotrze do Okinawy.

Yamato i inne okręty nie miały osłony lotniczej, zaś Amerykanie panowali w powietrzu. Mało tego: ich okręt podwodny wypatrzył Japończyków, gdy ci wychodzili w morze, przechwycono też transmisje radiowe. Przeciwnik doskonale wiedział, gdzie zmierzają japońskie okręty i po co.

Amerykanie – stając przed możliwością posłania Yamato na dno Pacyfiku – odmówili mu zaszczytu bezpośredniego starcia artyleryjskiego z ich okrętami. To oznacza, że superpancernik miał nigdy nie stoczyć choćby namiastki bitwy, dla której go stworzono.

Można się w tym doszukiwać chichotu historii – ale ze strony Amerykanów był to przede wszystkim wybór rozsądny. Poza tym, kiedy ich tzw. Grupa Uderzeniowa Szybkich Lotniskowców zlokalizowała tak "grubego zwierza", jej dowódca, adm. Mitscher, oczywiście chciał, aby to jego piloci dopadli Yamato.

"Mogłem w nich trafić, gdybym rzucał kamieniami"

Rankiem 7 kwietnia – niecałe 18 godzin po tym, jak okręty wyruszyły z Japonii – na niebie pojawiły się amerykańskie samoloty rozpoznawcze. Krótko po południu operatorzy radaru przeciwlotniczego na Yamato zobaczyli chmarę nadciągających samolotów. Było ich blisko 250.

Cały japoński zespół ogłosił alarm przeciwlotniczy. Sam tylko Yamato wycelował w niebo ponad 150 luf różnych kalibrów. Do samolotów miały strzelać nawet jego najpotężniejsze działa, załadowane specjalną rozpryskową amunicją.

To wszystko tylko odwlekało nieuchronne. Zagłada bliźniaczego superokrętu Musashi (parę miesięcy wcześniej) była dowodem, że nawet taki pancerny olbrzym, dysponujący tak niezwykłą siłą ognia, nie jest w stanie się długo opierać zmasowanemu atakowi z powietrza.

"Mogłem rozpoznać gołym okiem twarze amerykańskich pilotów. Gdybym rzucał kamieniami, mogłem trafić w ich samoloty – latały tak blisko"

– wspominał chorąży Ishida.

"Cóż to był za piekielny widok — jak ci z torpedowych szli w dół, aby mu dosunąć. Pomyślałem — Jezu, nigdy nie przejdą przez zaporę ognia przeciwlotniczego. To morderstwo!" – opowiadał po latach jeden z amerykańskich lotników.

Pokład śliski od wody i krwi

Ale ich ataki sięgały celu. Pierwsze bomby spadły na Yamato cztery minuty po rozpoczęciu nalotu, jednej z nich nie oparł się pancerny pokład i eksplodowała w przedziałach załogi. Zniszczeniu uległ radar przeciwlotniczy i jedna z mniejszych wież artyleryjskich. Choć okręt sprawnie zygzakował i unikał torped, nieraz o włos, dwie w końcu trafiły w jego burtę.

Nadspodziewanie szybko Amerykanie zdołali zatopić lub przynajmniej zneutralizować okręty towarzyszące Yamato – a więc kolejne fale samolotów mogły celować już tylko w pancernik.

Odłamki bomb oraz pociski z broni pokładowej masakrowały obsadę jego artylerii przeciwlotniczej. Rozlegały się kolejne eksplozje, mniejsze i większe Raz po raz obok okrętu wykwitały od bomb wielkie słupy wody. Lał intensywny deszcz – więc pokład Yamato, coraz bardziej przechylony i coraz bardziej rozedrgany, dosłownie spływał śliską mieszaniną krwi i wody.

Srebrzyste ślady torped i kupa poskręcanej stali

Chaos, który wyłania się z relacji ocalałych, można zilustrować krótkimi scenami-ujęciami. "Srebrzyste ślady torped, jak bezdźwięcznie zbliżały się do nas ze wszystkich stron". Raporty o uszkodzeniach, płynące jeden za drugim. Kawałki ciał marynarzy, o które można się było potknąć.

Odpadające od okrętu jego wielkie działa. Kolejne pokłady i nadbudówki, zmieniające się pośród ognia, huku i wstrząsów w "kupę poskręcanej stali". Pięciometrowe śruby, które wynurzały się w miarę jak okręt nabierał wody – i ciągle powoli się obracały.

I fale amerykańskich maszyn – myśliwców Hellcat, a także bombowców i samolotów torpedowych Helldiver i Avenger, nadciągające w 15-20-minutowych odstępach. W sumie w tym nalocie wzięło udział ponad 380 maszyn.

Kto nie usłyszał wezwania, był zgubiony

Jednym z bardziej dramatycznych momentów tego starcia była decyzja dowódców o natychmiastowym zalaniu kotłowni i jednej z maszynowni. Chodziło o to, by wyrównać przechył okrętu – co z początku jeszcze się udawało – ale w tych pomieszczeniach zginęło w jednej chwili ok. 300 marynarzy, których nie ostrzeżono.

Dantejskie sceny rozgrywały się pod pokładem. Marynarz Kazuhiro Fukumoto był na jednym z dolnych poziomów, kiedy okręt oberwał torpedą. Padło zasilanie, więc w jednej chwili Fukumoto znalazł się w kompletnym mroku, a woda zaczęła zalewać pomieszczenie.

Fukumoto cudem dopłynął do jedynego miejsca, gdzie było światło – był to właz na wyższy poziom. Wkrótce później ocalił go drugi cud: usłyszał oficera, który krzykiem wzywał wszystkich do wyjścia na górę i następnie do opuszczenia okrętu. Kto tego wezwania nie usłyszał, był zgubiony – bo nie dało się już wówczas ogłosić ewakuacji przez okrętowy interkom.

Gdyby kapitan okrętu nie doznał chwilowego decyzyjnego paraliżu i gdyby rozkaz opuszczenia pokładu wydano wcześniej (a nie półtorej godziny po rozpoczęciu nalotu) – być może przeżyłaby większa liczba marynarzy z Yamato. Przede wszystkim: ci, którzy pełnili służbę w głębi okrętu.

Okrzyki wśród fal i kalejdoskop z ciał

Nie brakowało obrazków symbolicznych. Wiceadmirał Itō zdecydował się pozostać na okręcie i pójść na dno razem z nim – ale najpierw zadbał o ocalenie cesarskiego portretu.

Ludzie zsuwający się z pokładu (przechył doszedł na koniec do 90 st.) wznosili okrzyki na cześć władcy. Fale zmywały ich do oceanu – i zarazem podrzucały na jego powierzchni olbrzymią banderę bojową Yamato.

Nazwa okrętu wprost odwoływała się do jednej z historycznych, najstarszych nazw japońskiej państwowości – i los tego okrętu właśnie się dokonywał.

Ishida opowiadał o ostatnich chwilach Yamato:

"Nagle otworzył się w morzu wir głęboki na 50 m. Niektórzy zniknęli w nim, innych rozrzuciło na boki. Wyglądało to na straszny kalejdoskop ułożony z ludzkich ciał".

Po chwili podobne zjawisko pojawiło się, gdy unoszących się na falach marynarzy zassał tonący komin pancernika. Ishida: "Gdybym był o dziesięć stóp bliżej, stałbym się jeszcze jedną jego ofiarą".

Słup ognia i dymu widoczny z Japonii

W okręcie, który obracał się dnem do góry i zarazem szedł pod wodę, zaczęła eksplodować amunicja. Rozbitkowie, którzy znaleźli się w wodzie, byli na przemian wciskani w głębiny przez kotłujące się fale – i wyrzucani na powierzchnię siłą wybuchów. "Wydawało się pewne, że nikt tego nie przeżyje" – opisywał Ishida.

Nie wiadomo na pewno, co wywołało wybuch pieczętujący koniec Yamato. Doszło do niego o 14.23 – niecałe dwie godziny po rozpoczęciu ataku. Prawdopodobnie powodem był po prostu krytyczny wzrost temperatury w jego komorach amunicyjnych.

Eksplozja była tak czy inaczej apokaliptyczna. Oderwała rufę tego pancernego kolosa, dosłownie zdmuchnęła nawet z nieba kilka amerykańskich samolotów. Słup ognia i dymu uniósł się na wysokość kilku kilometrów. Było go widać w Kagoshimie na wyspie Kiusiu – czyli jakieś 150 km dalej.

Kiedy dym nieco się rozwiał, na powierzchni oceanu dryfowało trochę szczątków, mnóstwo ciał i setki rozbitków, unoszących się pomiędzy plamami ropy. Wielu nie dotrwało do ratunku, bo nie wierzyli, że nadejdzie – i przestawali walczyć o utrzymanie się na powierzchni.

Duch Yamato i nieuchronność klęski

Ale wkrótce ocalałe japońskie niszczyciele podjęły z wody tych, którzy przetrwali – ledwie żywych, od stóp do głów czarnych od unoszącej się na powierzchni oceanu ropy. Spora część z nich, jeśli nawet nie była ranna, to miała obrażenia wewnętrzne – to był skutek tej potwornej eksplozji.

Jednym z nich był Ishida. Mówił potem, że nie miał żalu do dowódców, że posłali okręt na tę beznadziejną misję:

"Tego nas uczono. Walczyć do samego końca, za wszelką cenę. To właśnie duch Yamato".

Gdy Ishida próbował się ratować, sił dodawała mu myśl o niedawno narodzonym synu. Potem przez wiele lat śnili mu się ranni marynarze, których pozostawiono pod pokładem.

Wraz z najpotężniejszym pancernikiem, dumą cesarskiej floty, poszło na dno Pacyfiku ponad 3 tys. marynarzy. Skalę klęski, do której Japonia przybliżała się nieuchronnie, brutalnie ukazywał fakt, że Amerykanie okupili ten olbrzymi, prestiżowy sukces utratą ledwie 10 samolotów i 12 ludzi.

Źródło:Oent

#historia #2wojnaswiatowa #japonia #marynarkawojenna