Jak POPiS zadłużył Polskę na biliony

Zadłużona przyszłość: bilans duopolu POPiS w latach 2007-2026

Od 2007 roku Polska funkcjonuje w systemie dominacji dwóch formacji: PO(KO) wspomagane przez PSL i Prawa i Sprawiedliwości (PIS), które na przemian sprawują władzę, a w praktyce współtworzą jeden symbiotyczny mechanizm polityczno-ekonomiczny. Efektem tej dominacji jest systematyczne obciążanie przyszłych pokoleń długiem publicznym, zaniechanie budowy odpornej gospodarki wewnętrznej oraz pogłębienie kryzysów strukturalnych w demografii, służbie zdrowia oraz finansów publicznych i ekonomii.

W 2007 roku państwowy dług publiczny wynosił około 527 miliardów złotych, co stanowiło 44 procent PKB. Do 2015 roku wzrósł do ponad 834 miliardów (51 procent PKB). W okresie rządów PiS w latach 2015–2023 absolutna wartość długu uległa niemal podwojeniu. W 2019 roku, tuż przed pandemią, nominalna wartość doszła już do 973 miliardów złotych. Już w 2020 roku dług skoczył do 57 procent PKB, a w kolejnych latach absolutne zadłużenie sektora instytucji rządowych i samorządowych przekroczyło 1,2 biliona złotych. W 2025 roku dług general government zbliżył się do 60 procent PKB,- konstytucyjnego limitu i według projekcji agencji ratingowych oraz Komisji Europejskiej będzie nadal rosnąć, osiągając w perspektywie kilku lat poziomy przekraczające 65–70 procent PKB. Koszty obsługi długu stały się jednymi z najwyższych w Unii Europejskiej.

Wzrost ten nie wynikał z budowania trwałej bazy produkcyjnej. Polska gospodarka pozostała w istotnej mierze zależna od napływu środków unijnych, bezpośrednich inwestycji zagranicznych oraz niskokosztowej siły roboczej. Transfery socjalne 500+,800+, trzynasta czy czternasta emerytura, tarcze antykryzysowe i energetyczne- zwiększały popyt konsumpcyjny, lecz nie przełożyły się na trwały wzrost produktywności, innowacyjności ani głęboką reindustrializację opartą na kapitale krajowym. Struktura gospodarki utrwaliła model montowni i usług zależnej głównie od Niemiec, w którym wartość dodana w dużej mierze odpływa za granicę. W rezultacie przy wysokim wzroście nominalnym PKB realna odporność fiskalna osłabła, a przestrzeń na wydatki inwestycyjne i obronne została ograniczona przez rosnące koszty odsetek.

Równolegle pogłębiał się kryzys demograficzny. Współczynnik dzietności, już niski na początku okresu, po przejściowym wzroście związanym z programami 500+ 800+(szczyt około 1,45 w 2017 roku) runął do poziomu 1,07–1,1 w latach 2024–2025 – jednego z najniższych na świecie. Polityka transferowa nie zneutralizowała fundamentalnych barier: wysokich kosztów mieszkaniowych, niepewności na rynku pracy, emigracji młodych oraz kulturowych i ekonomicznych czynników podnoszących koszt posiadania dzieci. Skutkiem jest przyspieszone starzenie się społeczeństwa, kurczenie się bazy podatkowej i rosnące obciążenie systemów emerytalnego oraz zdrowotnego.

Służba zdrowia, mimo nominalnego wzrostu nakładów, nie uniknęła zapaści funkcjonalnej. Kolejki do specjalistów, emigracja kadr medycznych, niedostateczna infrastruktura i chroniczne niedofinansowanie względem realnych potrzeb demograficznych doprowadziły do sytuacji, w której dostęp do terminowej opieki stał się przywilejem, a nie standardem. System zużywał rosnące środki, lecz nie generował proporcjonalnej poprawy wyników zdrowotnych ani efektywności.

Najbardziej niepokojącym elementem tego bilansu pozostaje jednak polityczna hipokryzja. Obie formacje POPiS przez lata zapewniały wyborców, że po przejęciu władzy rozliczą poprzedników z niegospodarności, korupcji i błędów systemowych. W praktyce mechanizm wzajemnej ochrony okazał się silniejszy. Śledztwa i komisje często kończą się na poziomie medialnym-marnując pieniądze publiczne, a kluczowe decyzje fiskalne i personalne poprzedzjących sie na zmiane ekip, nie spotykają się z realną odpowiedzialnością. Co więcej- Koło ratunkowe rzucane sobie nawzajem pozwala utrzymać status quo kosztem interesu publicznego.

Efektem dwudziestu lat dominacji POPiS jest państwo, które żyje na kredyt, nie zbudowało trwałej przewagi konkurencyjnej opartej na kapitale i innowacjach, a jednocześnie stoi w obliczu demograficznej i zdrowotnej spirali. Przyszłe pokolenia odziedziczą nie tylko dług, lecz także zawężoną przestrzeń manewru fiskalnego i kurczącą się bazę społeczną. To nie jest bilans rozwoju. To bilans odkładania problemów na później i systematycznego osłabiania zdolności państwa do ich rozwiązania.

Dojście długu publicznego do 80 procent PKB, które według projekcji agencji ratingowych może nastąpić około 2030 roku przy utrzymaniu wysokich deficytów, oznaczałoby że polskie finanse publiczne wejdą w fazę wyraźnie ograniczonej elastyczności.

Koszty obsługi zadłużenia pochłoną rosnącą część wpływów podatkowych, wypierając wydatki na zdrowie, edukację, infrastrukturę i obronność. Rynki zaczną domagać się wyższej premii ryzyka, co podniesie koszty finansowania zarówno budżetu, jak i gospodarki. Przestrzeń na reagowanie na szoki zewnętrzne ulegnie znacznemu zawężeniu.

Jednocześnie nasili się ingerencja instytucji unijnych. Procedura nadmiernego deficytu da Komisji Europejskiej i Radzie realne narzędzia nacisku na skład wydatków oraz kierunki reform. Suwerenność budżetowa ulegnie erozji a kluczowe decyzje podatkowe i wydatkowe przestaną być wyłącznie domeną polskiego państwa.

W rezultacie dług przestanie być jedynie liczbą. Staną się mechanizmem systematycznego ograniczania wolności działania przyszłych pokoleń. Kraj, który przez dwie dekady nie zbudował odporności fiskalnej, oddaje stopniowo kontrolę nad własnymi finansami, najpierw rynkom, potem instytucjom zewnętrznym.

#finanse #polska #polityka #gospodarka