Tak umiera hiszpański raj. Niemcy wykupują nieruchomości na potęgę. "Możemy stracić wszystko. Majorka udusi się od turystyki"

Przez dziesięciolecia Majorka znajdowała się w pierwszej piętnastce w rankingu najsilniejszych gospodarczo regionów Europy. W ciągu 20 lat spadła na 134. miejsce. Choć co roku przyciąga blisko 20 mln turystów, nie czerpie z tego proporcjonalnych zysków. Infrastruktura małej wyspy jest przeciążona, a jej mieszkańcy wściekli — bo przez bogatszych Europejczyków, którzy wykupują nieruchomości, nie stać ich na to, by żyć na wyspie. Jeśli nic się nie zmieni, hiszpański raj zmieni się w zniszczoną i przeludnioną wyspę turystów. — Majorka się udusi — ostrzega profesor ekonomii Antoni Riera, wzywając jej mieszkańców do rewolucji.

Hans Lenz prowadzi swojego białego mercedesa krętymi drogami z portu Portals Nous do miejscowości Costa d'en Blanes, w kierunku wymarzonego domu, który wkrótce przestanie istnieć. Wicher piasku z Sahary, który przez wiele dni pokrywał samochody i domy, ustał, znów jest pogoda niczym z pocztówki: błękitne niebo, lekko falujące morze, jasnofioletowe kwiaty i słońce, które nie grzeje jeszcze wystarczająco silnie, by spalić roślinność. — Ładnie tu i cicho — mówi Lenz, zatrzymują samochód przed wejściem z napisem "se vende" — "na sprzedaż".

Agent nieruchomości wchodzi do środka. Jego koleżanka jest już na miejscu — rozmawia przez telefon z potencjalnym nabywcą. Przed małym tarasem mieni się woda w basenie, za nim rozciąga się Morze Śródziemne. — Zostanie zburzony, nie da się go wyremontować — mówi beznamiętnie Lenz o nieruchomości z lat 80. Choć stoi na niewielkiej działce, wyceniona jest na 3,5 mln euro (ok. 14,7 mln zł).

Następny właściciel będzie musiał zebrać około dwa razy tyle. Będzie potrzebował czterech lat na budowę nowej willi. Albo sprzeda ją od razu z zyskiem, albo zatrzyma — ale nie na długo. Przeciętny okres trzymania takich domów wynosi około siedmiu lat — mówi Lenz. Następnie właściciele szukają innego miejsca w raju.

Agencja nieruchomości, w której pracuje Lenz, będąca filią niemieckiej firmy, ma w swojej ofercie ok. 2000 posiadłości na Majorce, o różnej wartości — od zamku za 60 mln euro (ok. 252 mln zł) po mieszkanie z dwiema sypialniami za 229 tys. euro (ok. 963 tys. zł). Większość jej klientów pochodzi z Niemiec — mieszkańcy tego kraju darzą Majorkę chyba największą miłością. Każdego roku na Baleary podróżuje ponad 4,6 mln Niemców, którzy rozkoszują się urokami hiszpańskim wysp. Z perspektywy mieszkańców Majorki wygląda to jednak inaczej.

Nieruchomości na Majorce zbyt drogie dla mieszkańców

W ich percepcji Niemcy wypoczywają w prestiżowych dzielnicach, przemierzają stare miasto bez odzieży wierzchniej i — jeśli ich na to stać — wykupują nieruchomości. Według danych Izby Notarialnej obywatele Niemiec kupili w zeszłym roku najwięcej mieszkań i domów na czterech wyspach Balearów spośród wszystkich turystów, stanowiąc 59 proc. nabywców spoza Hiszpanii.

Lenz dorastał na Majorce i zna zmartwienia i trudności miejscowych, którzy podejrzliwie patrzą na bogatych mieszkańców północnej Europy. Mogą sobie oni pozwolić na zakup luksusowych nieruchomości, których ceny są daleko poza zasięgiem przeciętnych mieszkańców Majorki. Ich średnia miesięczna pensja wynosi 1400 euro netto (5887 zł). Od 2015 r. ceny nieruchomości wzrosły o 78 proc.

Według agencji nieruchomości Lenza mieszkańcy Majorki muszą pracować 20 lat, by móc pozwolić sobie na zakup mieszkania lub domu. W Madrycie potrzebowaliby tylko dziewięciu lat. — Nie może być tak, że mieszkańców wyspy nie stać już na nieruchomości — mówi Lenz, który jest również rzecznikiem balearskiego stowarzyszenia nieruchomości Abini. Problem leży jednak po stronie polityków. — Trzeba budować więcej domów i mieszkań dla mieszkańców, a to trwa zdecydowanie za długo. Jak najbardziej solidaryzuję się z protestującymi — mówi. A tych nie brakuje.

Na Majorce wrze. Od czasu zakończenia pandemii COVID-19 na wyspę ponownie zaczęły przyjeżdżać fale turystów — każdego roku odwiedza ją prawie 20 mln gości. Infrastruktura wyspy nie daje rady ich obsługiwać. Ekolodzy i niektórzy politycy twierdzą, że istnieje tam zbyt wiele wypożyczalni samochodów, zbyt wiele lotów — i ogromne zaległości w remontach. Tylko w ostatnią środę z lotniska w Duesseldorfie wystartowało 15 samolotów. Wszystkie miały jeden cel — miejscowość Palma na Majorce.

Wyspa nie jest już w stanie poradzić sobie z tym napływem turystów**.** Przez niego marnowane jest ok. 30 proc. cennej wody pitnej. Do tego zużycie energii z roku na rok rośnie. Po opłaceniu tych kosztów niewiele zostaje z 14 mld euro (ok. 59 mld zł), które turyści zostawiają na wyspie każdego roku. — Nie jesteśmy już w stanie przełożyć wzrostu gospodarczego na dobrobyt — mówi Antoni Riera, profesor ekonomii na Uniwersytecie w Palmie i dyrektorka techniczna w Impulsa Balears, think tanku, którego zadaniem jest opracowanie strategii przyszłego rozwoju Majorki.

Przez dziesięciolecia wyspa znajdowała się w pierwszej piętnastce w rankingu najsilniejszych regionów Europy. W ciągu 20 lat spadła na 134. miejsce.

Potrzeba bardziej zrównoważonej turystyki

To musi się skończyć — mówi Alice Weber, radna z miasta Inca, która mając 15 lat, wyemigrowała z Niemiec na Baleary. Jej partia Mes per Mallorca (Więcej dla Majorki) opowiada się za regionalną niezależnością wyspy i większą ochroną środowiska. Weber ma jasną wizję nowej Majorki.

— Pozbądźmy się 71 statków wycieczkowych, które cumują tu każdego roku, one wcale nam nie pomagają — mówi. Twierdzi, że "wyrzucają" one pasażerów, którzy prawie nic nie kupują, pobierają 600 tys. litrów wody pitnej, a następnie po prostu odpływają. — To nie jest zrównoważone — mówi członkini Partii Zielonych. Uważa, że prywatne odrzutowce nie powinny już mieć prawa lądowania na wyspie. — Nie potrzebujemy też zorganizowanych grup turystów, którzy przyjeżdżają na wakacje all inclusive za 250 euro (1051 zł) tygodniowo — mówi Weber. W przeciwnym razie Majorka wkrótce zamieni się w swego rodzaju Phantasialand [park rozrywki w Niemczech].

Zaledwie kilka tygodni temu pojawiły się kolejne dowody na to, że niektórzy turyści odwiedzający wyspę mają duże problemy z zachowaniem. Media społecznościowe jej mieszkańców obiegło nagranie pokazujące pijanego turystę oddającego mocz z hotelowego balkonu na ulicę. Weber pokazuje to nagranie i kręci głową. — To niewiarygodne — mówi. Oprócz tego turyści znaleźli sobie inną "rozrywkę" — tzw. balkonowanie. Tak nazywają przechodzenie — zwykle pod wpływem upojenia alkoholowego — przez balkony z pokoju do pokoju lub wskakiwanie z nich do basenu. Ta wątpliwa przyjemność jest przyczyną wielu wypadków i co najmniej kilku zgonów rocznie.

Alice Weber deklaruje, że nie jest przeciwna turystyce jako takiej. — Każdy, kto chce tu spędzać czas na spacerach czy podziwianiu przyrody, powinien być mile widziany, podobnie jak rodziny. Potrzebujemy jednak bardziej zrównoważonej turystyki, która przyniesie korzyści wyspie — mówi członkini Partii Zielonych. Dodaje, że Majorka powinna opracować inny model gospodarczy, taki, który zużywa mniej zasobów i jest "bardziej ekologiczny". — Prawie 90 proc. rzeczy, które tu konsumujemy, pochodzi z kontynentu. To musi się zmienić — dodaje.

Centrum nowych protestów na Majorce

Mieszkańcy wiejskiej części wyspy również od dawna odczuwają presję. Centrum nowego ruchu protestacyjnego jest wioska Sencelles. Licząca 3500 mieszkańców miejscowość do niedawna znana była tylko nielicznym. W maju jej mieszkańcy zorganizowali w Palmie, stolicy wyspy, demonstrację, w której — według doniesień policji — wzięło udział 10 tys. osób. Mieszkańcy Sencelles twierdzą jednak, że było ich ok. 20 tys. Protestowi przyświecało jedno hasło: "Majorka nie jest na sprzedaż".

Jest łagodny czerwcowy wieczór, kiedy Laura Perez Gonzalo siedzi przy długim stole z przyjaciółmi w restauracji Molico w Sencelles. Od czasu marszu protestacyjnego zorganizowanego pod koniec maja ubiegłego roku wielokrotnie musiała wyjaśniać mediom, czego tak naprawdę chce jej grupa. — Nie jesteśmy organizacją polityczną. To raczej luźne stowarzyszenie sąsiadów, którzy wysyłają sobie wiadomości na WhatsAppie i organizują sobie sąsiedzką pomoc — mówi. Dzielą się tez ze sobą swoimi trudnościami — w tym przede wszystkim obawą, że wkrótce nie będzie ich już stać na życie na wyspie.

— Wielu musi opuścić wyspę i przenieść się na kontynent, ponieważ nie mogą niczego wynająć ani kupić. Taka jest rzeczywistość — twierdzi. Również deklaruje, że nie jest przeciwna turystyce. — Urodziłam się, ponieważ jest tu turystyka. Moi rodzice przeprowadzili się tu z tego powodu — mówi. Twierdzi jednak, że granice zostały przekroczone. — Jest zbyt wiele nieruchomości, które są przekształcane w domy wakacyjne i nie możemy już sobie na nie pozwolić. (...) Tracimy naszych przyjaciół i sąsiadów. Istnieje niebezpieczeństwo, że nie będziemy mogli pozwolić sobie na to, by zostać w naszych domach — mówi.

Ucieczka z wyspy

Wielu mieszkańców Majorki opuszczających wyspę wyjeżdża do północnych regionów Hiszpanii, Galicji, Asturii i Kantabrii, tuż nad Atlantykiem — pisze niemieckojęzyczny "Mallorca-Zeitung". Ceny nieruchomości są tam stosunkowo niskie, a klimat podobny do tego na Balearach. Przeprowadzając się tam, nieświadomie wchodzą jednak w buty tych, przez których musieli wyjechać z Majorki. Odnawiają zniszczone domy, reaktywują restauracje — i podnoszą ceny, tak że starsi mieszkańcy zaczynają obawiać się o swoją przyszłość.

To również wywołuje protesty. W maju 10 tys. osób wyszło na ulice, aby zaprotestować przeciwko planom inwestycyjnym dewelopera z Majorki, który chciał zbudować 350 domów i pole golfowe na 74 ha w Kantabrii.

Zapoczątkowało to błędne koło. Mieszkańcy Europy Północnej wykupują nieruchomości na Majorce, co sprawia, że ich ceny rosną. W efekcie wielu mieszkańców wyspy przenosi się na tańszy kontynent i tam robią to samo. Nikt nie ma złych intencji, to po prostu "system" — mówi zielona polityk Alice Weber.

Apel o kompleksową strategię

Czy to oznacza, że nie ma szans na zmianę? Profesor ekonomii Antoni Riera jest przekonany, że są. Razem z kolegami z organizacji Impulsa Balears opracował koncepcję "Majorka 2050", dzięki której chce rozwiązać wszystkie problemy wyspy, takie jak niedobór mieszkań, masowa turystyka czy zaległości w renowacjach.

— Musimy przełamać inercję mieszkańców i polityków. Za bardzo skupiamy się na pojedynczych problemach. Nie powinno chodzić o pojedyncze kwestie, takie jak ewentualne ograniczenie ruchu lotniczego, ale o strategię. O rewolucję — mówi.

Ta proponowana przez grupę Impulsa Balears oznacza wprowadzenie gospodarki o obiegu zamkniętym. Członkowie organizacji uważają, że większość konfliktów nękających wyspę wynika z utraty produktywności. — Potrzebujemy większej wydajności, innowacji i sprytu — mówi Riera.

Ograniczenie lotów? Ekonomista nie uważa, by było to właściwe podejście. — Problemem nie jest ilość, ale nasza niezdolność do radzenia sobie z nią. Nie potrzebujemy zmniejszenia liczby turystów, potrzebujemy lepszego sposobu radzenia sobie z turystyką — mówi. Przeludnienie, sytuacja mieszkaniowa, ekscesy turystów — zdaniem Riery wszystkie te symptomy są ze sobą powiązane i można im przeciwdziałać jedynie za pomocą kompleksowej strategii. Brzmi prawie jak Alice Weber lub Laura Gonzalo.

— Jeśli to nie zadziała, możemy stracić wszystko. Majorka udusi się od turystyki — mówi.

Wyspa o powierzchni 3640 km kw. położona w zachodniej części Morza Śródziemnego jest domem dla wielu turystów, którzy żyją obok siebie, ale nie mają sobie wiele do powiedzenia. Hans Lenz, agent nieruchomości, znajduje się prawdopodobnie na najpiękniejszej z nich. Spogląda w stronę morza, obok niego fioletowa bugenwilla oplata kamienną balustradę basenu. — To jeden z najpiękniejszych zakątków wyspy — mówi i uśmiecha się. Następnie wchodzi do środka, jego koleżanka macha do niego. Właśnie sprzedała nieruchomość.

Jak inne miejsca ograniczają masową turystykę

Split: chorwackie miasto portowe jest popularnym celem tanich linii lotniczych i dlatego również ma duży problem z turystami. W 2023 r. rada miasta przyjęła surowe zasady. Za kąpiel w fontannach grozi kara grzywny w wysokości 300 euro (1261 zł), podobnie jak za picie alkoholu na starym mieście poza barami i wymiotowanie w miejscach publicznych. Osoby śpiące w parkach są karane grzywną w wysokości 150 euro (631 zł). W szczycie sezonu miasto zatrudnia dodatkowych pracowników ochrony, którzy pomagają policji w odstraszaniu i tropieniu przestępców.

Hallstatt: austriacka alpejska wioska również jest mocno zatłoczona: na jednego mieszkańca przypada tu ponad 1700 turystów — na Majorce na jednego wyspiarza przypada dwunastu wczasowiczów. Aby powstrzymać napływ turystów, liczba przyjeżdżających tu autokarów została zmniejszona o około połowę. Ich kierowcy muszą rezerwować godziny wjazdu i uiszczać za niego opłatę w wysokości 90 euro (378 zł). Reklama turystyczna w Azji została zredukowana do zera. Nie wystarcza to lokalnemu stowarzyszeniu obywatelskiemu, które rozdaje znaki zakazu lotów dronami i organizuje blokadę tunelu przy wjeździe do wioski.

Portofino: włoska nadmorska wioska liczy niecałe 400 mieszkańców, a w szczycie sezonu każdego dnia przewija się przez nią do 10 tys. osób. Aby zapobiec tworzeniu się korków, Portofino wprowadziło w 2023 r. strefę zakazu oczekiwania na nabrzeżu. Za zbyt długie spędzanie tam czasu grozi kara grzywny w wysokości do 275 euro (1156 zł) — "ze względów bezpieczeństwa". Od dawna zabronione jest tam spacerowanie w samym stroju kąpielowym, z gołą klatką piersiową lub chodzenie. Teraz grozi za to kara grzywny w wysokości od 25 do nawet 500 euro (od 105 do 2102 zł).

Źródło:Oent

#podroze #hiszpania