Nawet szwedzka policja boi się tam zaglądać. Oto Rinkeby – dzielnica nastoletnich gangsterów

W niechlubnych statystykach dotyczących użycia broni Szwecja wyprzedziła już Włochy i kraje Europy Wschodniej. W rekordowym 2022 r. w 391 strzelaninach zginęły 62 osoby, a 107 osób zostało rannych.

Ze stacji metra Rinkeby wylewają się tłumy podróżujących. Sprzedawcy warzyw rozkładają na stoiskach swoje towary. Obok nich na ulicy znajdują się budki z kebabami, przeplatające się z fryzjerami i małymi kawiarniami prowadzonymi przez Somalijczyków. Wiele kobiet nosi hidżab, od czasu do czasu po dziedzińcu przechadzają się mężczyźni ubrani w muzułmańskie szaty.

Wszyscy oni mieszkają w prawdopodobnie najbardziej znanej dzielnicy w Szwecji. Ta sława nie jest jednak powodem do dumy — nazwa dzielnicy wymieniana jest zwykle wtedy, gdy media i politycy mówią o przemocy gangów i konsekwencjach nieudanej polityki integracyjnej.

W Rinkeby na północy Sztokholmu rozpętała się fala przemocy, która do dziś pochłonęła setki ofiar w całym kraju i która coraz bardziej wymyka się spod kontroli.

Wszystko zaczęło się od grupy nastolatków, których rodzice wyjechali kiedyś z Somalii do Szwecji. Większość z nich urodziła się i wychowała już w tym kraju. Jest między nimi kilka lat różnicy, ale spędzają razem dużo czasu — wspólnie opuszczając szkołę i popełniając coraz poważniejsze przestępstwa. Ich kumulacja nastąpiła w 2015 r. — wkrótce po poważnej kradzieży, w której zamaskowani mężczyźni ukradli dwa miliony koron szwedzkich (ok. 763 tys. zł) z kantoru wymiany walut.

W Rinkeby szybko rozeszła się wieść o tym, kto za tym stoi. Niektórzy z młodszych członków grupy wpadli w złość, że nie pozwolono im uczestniczyć w tej akcji. To, co wydarzyło się później, uruchomiło reakcję łańcuchową. Jeden ze sprawców został pobity, a gdy próbował uciec, dostał kulę w plecy i zmarł. Niecałe dwa dni później jeden z podejrzanych o morderstwo został zastrzelony.

Nikt nie odpowiedział za te zabójstwa. Z wrogich grup wyłoniły się dwa gangi — Shottaz i Doedspatrullen. Zatargi między nimi w ciągu kilku lat pochłonęły wiele istnień. Są też przez ekspertów uważane za punkt wyjścia dla niepohamowanej przemocy, która dziś utrzymuje kraj w nieustającym napięciu.

Niechlubny lider

Śmiertelne konfrontacje mogą być wywołane sporami o kontrolę nad kwitnącym handlem narkotykami, chęcią awansu w hierarchii gangu — lub zwykłym naruszeniem honoru. W Szwecji łatwo jest zdobyć broń przemyconą z Europy Wschodniej. W wielu teledyskach szwedzkich raperów-gangsterów i w mediach społecznościowych można zobaczyć mężczyzn pozujących z pistoletami maszynowymi. Te używane są jednak nie tylko w materiałach wideo — ale i w prawdziwym życiu i to nie tak rzadko.

Kilka tygodni temu na południu Sztokholmu doszło do ataku, w którym zginął 15-latek i jego starszy towarzysz. Rannych zostało również dwóch przechodniów — obaj znaleźli się w nieodpowiednim miejscu i czasie. Policja doliczyła się 21 strzałów z broni automatycznej.

W niechlubnych statystykach dotyczących użycia śmiercionośnej broni Szwecja wyprzedziła już Włochy i kraje Europy Wschodniej, remisując tylko z Chorwacją. W rekordowym 2022 r. w 391 strzelaninach zginęły 62 osoby, a 107 osób zostało rannych. Liczba ofiar nie dotyczy już tylko przestępców, ale także osób postronnych. Nawet ataki bombowe na budynki mieszkalne nie należą już do rzadkości.

Stróże porządku

Pierwsze zabójstwa w Rinkeby wstrząsnęły całą okolicą i nie tylko. Iman Elmi, matka nastoletniego wówczas syna, wraz z innymi zaniepokojonymi matkami z Rinkeby przejęła inicjatywę.

— Znałyśmy tych chłopców lub ich rodziny. Ból z powodu ich śmierci i strach, że nasi synowie mogą być następni, były zbyt wielkie, by nic nie robić — mówi 45-latka w sali konferencyjnej "Familjehusen", instytucji społecznej, w której pracuje.

Po pierwszych morderstwach wraz z innymi matkami założyła grupę "Nattvandring". W każdy weekend ok. 15 matek spotyka się w centrum dzielnicy, koordynuje działania z funkcjonariuszami policji odpowiedzialnymi za ten obszar, a następnie patroluje okolicę.

— Zamysł jest prosty: dopóki jesteśmy w pobliżu i przebywamy na ulicach, młodzi mężczyźni nie mogą popełniać przestępstw. Powinni też wiedzieć, że ktoś się o nich troszczy, że nam na nich zależy — mówi. Kobiety wiedzą, gdzie ich szukać — pochodzą z tego samego środowiska. W każdy weekend udają się więc na boiska sportowe, do parków, na puste place szkolne.

Kapitał wyborczy

Po pierwszych morderstwach w Rinkeby na jakiś czas zapanował spokój. Półtora roku później doszło jednak do kolejnego morderstwa. W jednej z pizzerii został zastrzelony mężczyzna, co znów miało związek z walką wrogich gangów. Na problematycznej dzielnicy się jednak nie skończyło — przemoc rozprzestrzeniła się na inne części kraju, zwłaszcza na Malmo i Goteborg, ale i na niektóre małe miasteczka.

Jak wynika z analizy policji, ponad połowa wszystkich ofiar strzelanin w ubiegłym roku została zamordowana poza trzema metropoliami. W poprzednich latach było to ok. 35 proc. Gangi rozszerzyły swoją działalność na cały kraj.

Pomimo zaostrzenia przepisów dotyczących kontroli broni i zwiększenia funduszy na pracę policji, ustawodawcom pod przewodnictwem socjaldemokratów nie udało się powstrzymać wzrostu przestępczości z udziałem gangów. Prawicowo-nacjonalistyczni Szwedzcy Demokraci trafili więc do wyborców, zrzucając winę za problemy wyłącznie na migrację i nieudaną integrację przybyszów ze społeczeństwem — jako że Szwecja aż do kryzysu migracyjnego w 2015 r. miała jeden z najbardziej liberalnych systemów imigracyjnych na świecie.

Dzięki takiej narracji byli w stanie stać się drugą najsilniejszą siłą w ubiegłorocznych wyborach. Obecnie tolerują prawicowo-konserwatywny sojusz rządowy, na który mają duży wpływ, zwłaszcza w zakresie polityki migracyjnej.

Bardziej złożony problem

Siły bezpieczeństwa widzą jednak tę kwestię nieco inaczej. Przyczyn wzrostu przestępczości gangów dopatrują się w wykluczeniu społecznym, braku integracji, rosnącej przepaści między bogatymi i biednymi oraz silnym wzroście zażywania narkotyków.

Diamant Salihu ma podobne zdanie. Jest jednym z najbardziej znanych reporterów kryminalnych w Szwecji i od ponad dekady bada przyczyny wzrostu przemocy w tym kraju. Napisał kilka książek na temat szwedzkich gangów, w tym konfliktu w Rinkeby. — Przeprowadziłem wywiady z dziesiątkami osób, których w ten czy inny sposób dotknął ten problem, w tym z rodzinami zabitych lub skazanych członków gangów — mówi. Twierdzi, że podłożem przemocy jest mieszanka problemów społecznych i niepowodzeń politycznych.

Szwedzka polityka mieszkaniowa przyczyniła się do tego, że osoby ze środowisk migracyjnych mają niewielkie szanse na wydostanie się z dzielnic o trudnej sytuacji społecznej. Mieszkania w centrach miast są drogie, a czas oczekiwania na nie może wynosić nawet kilkadziesiąt lat. Z drugiej strony — wszyscy ci, których na to stać — zwłaszcza etniczni Szwedzi — w ostatnich dziesięcioleciach opuścili te dzielnice.

Salihu, który wraz z rodziną uciekł z Kosowa do Szwecji w 1991 r., zna to z własnego doświadczenia. Jego zdaniem największą przeszkodą w integracji imigrantów jest segregacja społeczna.

— Sam dorastałem w dzielnicy takiej jak Rinkeby, ale w tamtym czasie mieszkały tam również szwedzkie rodziny, z którymi można było nawiązać kontakt. Szkoły również były względnie mieszane. W rezultacie szybko nauczyłem się szwedzkiego i nawiązałem różne znajomości — mówi. Od tego czasu przepaść społeczna mocno się jednak zwiększyła. Sprywatyzowany system edukacji w Szwecji sprawia, że młodzi ludzie z dzielnic zamieszkanych przez imigrantów mają mniejsze możliwości edukacyjne niż ich szwedzcy rówieśnicy.

Problem nieletnich

To wiąże się również z innym problemem. W dzielnicach takich jak Rinkeby, które są zdominowane przez muzułmańskie rodziny imigrantów, poza szkołami dzieci są często wysyłane do instytucji religijnych albo zabierane przez rodziców na dłuższe wyjazdy zagraniczne — mówi Salihu.

Dzieci te uczą się szwedzkiego wolniej niż ich rówieśnicy. — Wiele nich nie kończy szkoły. Niektóre później lądują na ulicy, gdzie sprzedają narkotyki. Istnieje ryzyko, że ostatecznie trafią do więzienia lub zostaną zastrzelone — mówi Salihu.

Przez długi czas szwedzkie państwo praktycznie nie interweniowało w tak wrażliwych dzielnicach, takich jak Rinkeby. Od początku XXI w. zarówno socjaldemokratyczne, jak i konserwatywne rządy cięły wydatki publiczne, wycofywały się z usług socjalnych, a dwa lata przed rozpoczęciem śmiertelnego konfliktu gangów zamknęły nawet lokalny posterunek policji. Od tego czasu na pierwszych stronach gazet coraz częściej pojawia się temat porachunków gangów i skutków, jakie one za sobą pociągają.

Szczególnie niepokojące jest to, że zarówno ofiary, jak i sprawcy są coraz młodsi — wielu z nich to nieletni. Przyczyn tego można się doszukiwać w pewnym stopniu w szwedzkiej polityce bezpieczeństwa. W ostatnich latach władze i wymiar sprawiedliwości zaostrzyły działania wobec przestępców, co umożliwiło skazanie czołowych członków gangów. Jednak właśnie dlatego, że wielu z nich zostało zamkniętych, w organizacjach przestępczych powstała próżnia władzy, którą szybko zapełnili nowi przestępcy. Wyłonili się na czołowe pozycje w gangach i teraz krwawą wojnę między sobą.

Zabójstwa na zlecenie i ataki na rywali to dla nich szybki sposób na awans w hierarchii. Jeśli nieletni przestępcy zostaną złapani przez organy ścigania, mogą liczyć na łagodne wyroki. Wskaźnik uniewinnień w przypadku morderstw w tym środowisku wynosi od 20 do 25 proc. Nieletni przestępcy trafiają zazwyczaj do zakładów karnych na okres od dwóch do trzech lat. Wielu uważa to opłacalne ryzyko.

Dania jest uważana za wzór

Już za rządów socjaldemokratów zaostrzono przepisy mające na celu ograniczenie przemocy. Nowy prawicowo-konserwatywny rząd i sprzymierzeni z nim Szwedzcy Demokraci chcą pójść w ich ślady. Oprócz kilku środków mających na celu wzmocnienie policji debatuje się obecnie nad ustawą podobną do tej w sąsiedniej Danii, która przewiduje podwojenie kary za przestępstwa popełniane w środowisku gangów.

Pięć lat po pierwszej eskalacji przemocy w Rinkeby otwarto nowy posterunek policji. Jest zbudowany jak forteca — do komisariatu można wejść tylko przez wielodrzwiową bramę bezpieczeństwa, do tego budynek wyposażony jest w kuloodporne okna i żelazne płyty pokrywające zewnętrzne ściany. Niczym budynek-czołg.

W okolicy coraz aktywniej działają też służby socjalne. W efekcie tych wszystkich działań wskaźnik przestępczości w niektórych "najgorętszych" dotąd obszarach znacznie spadł. W ten weekend Iman Elmi i inne kobiety spotkają się ponownie przy bramie bezpieczeństwa komisariatu i rozpoczną swoją wędrówkę.

— Jeśli zostawimy to pokolenie samemu sobie, przemoc nigdy się nie skończy — mówi.

Źródło: Welt/Oent

#szwecja #przestepczosc