Mundial 1958 – objawienie

W lipcu 1950 roku, gdy Brazylia przegrywała w finale na Maracanã, dziewięcioletni chłopiec z biednej rodziny w stanie São Paulo bawił się w piłkę na ulicy, biegając do domu, by sprawdzić wynik. Gdy Urugwaj odebrał Brazylii mistrzostwo, zobaczył ojca i jego przyjaciół w absolutnej ciszy. „To był pierwszy raz, gdy widziałem płaczącego ojca," wspominał później. Chłopiec uklęknął przed obrazem Chrystusa i obiecał, że sam wywalczy ojcu mistrzostwo świata. Nazywał się Edson Arantes do Nascimento, choć cały świat zna go jako Pelé.

Szwecja została gospodarzem 1958 roku jako jedyny kandydat – podobnie jak Szwajcaria cztery lata wcześniej, skorzystała z wojennej neutralności, dającej jej infrastrukturę, jakiej żaden z europejskich uczestników wojny wciąż nie posiadał.

Klęski 1950 i 1954 roku stały się dla Brazylii państwowym projektem do naprawienia. Prezydent Juscelino Kubitschek, budujący nową stolicę Brasília według projektu Oscara Niemeyera, obwarował przygotowania kadry grantem rządowym. João Havelange, przyszły wszechwładny prezydent FIFA, a wówczas szef delegacji CBD, powiedział selekcjonerowi Vicente Feoli: „Potrzebuję drużyny, która sprawi, że ludzie zapomną o latach pięćdziesiątych." Feola, niedawny asystent węgierskiego trenera Béli Guttmanna, wprowadził formację 4-2-4 – pierwszy raz w pełni rozwinięty system tego typu zaprezentowany na globalnej scenie. Lewy obrońca Nílton Santos uznawany jest za pierwszego nowoczesnego atakującego bocznego defensora w historii.

Przygotowania były drobiazgowe aż do przesady: dentysta usunął zawodnikom 470 zębów, większość kadry leczono z pasożytów jelitowych, jednego gracza zdiagnozowano z syfilisem, a psycholog dr João Carvalhaes prosił piłkarzy o rysowanie postaci ludzkiej, by ocenić ich inteligencję. Garrincha narysował tylko okrąg z linią, twierdząc, że to rowerzysta w wielkim kapeluszu widziany z góry – Carvalhaes uznał go za niewystarczająco rozwiniętego umysłowo dla mundialu, a w teście IQ Garrincha nie osiągnął minimum wymaganego dla kierowcy autobusu w Rio. Pelégo ocenił jako „infantylnego, bez ducha walki". Z jedenastki, która zagrała w ćwierćfinale, dziewięciu zawodników psycholog odrzucił jako niezdatnych. Feola po prostu ignorował te raporty. Delegacja medyczna przeszukała dwadzieścia pięć obiektów w Szwecji, by znaleźć idealną bazę treningową, a gdy ją znalazła, wymieniła cały kobiecy personel hotelu na mężczyzn, by ograniczyć zawodnikom rozpraszanie uwagi.

Brazylia rozpoczęła zwycięstwem 3:0 z Austrią, zremisowała 0:0 z Anglią – pierwszy bezbramkowy remis w historii mundiali – po czym w meczu z ZSRR po raz pierwszy wystawiła razem Pelégo i Garrinchę. Obaj trafili w słupek w pierwszych trzech minutach, a Vavá strzelił dwa gole.

Argentyna przyjechała do Szwecji przekonana o własnej wyższości, po triumfie w mistrzostwach kontynentu w 1957 roku, gdzie pokonała Brazylię 3:0 dzięki słynnej linii ataku zwanej caras sucias – „brudnymi twarzami". Po zwycięstwie obrońca Federico Vairo, ze łzami w oczach, podsumował go przed mikrofonem jako dzieło tych pięciu „bezczelnych urwisów". Po turnieju trójka z jej gwiazd, Maschio, Angelillo i Sívori, przeniosła się do Serie A, a Argentyna odmawiała powoływania piłkarzy grających za granicą. Styl la nuestra – uliczna technika i beztroska radość gry – okazał się niewystarczający przeciwko europejskiej szybkości i precyzji. Po klęsce 1:6 z Czechosłowacją drużynę obrzucono monetami i owocami na lotnisku, a selekcjonera Guillerma Stábile zwolniono. Obrońca José Ramos Delgado podsumował: „Byliśmy przyzwyczajeni grać bardzo wolno, a oni byli szybcy… zostaliśmy w tyle." Argentyński futbol miał się odtąd stawać twardszy, szybszy i bardziej cyniczny.

Francja, grająca w piątym mundialu, awansowała wreszcie do półfinału, między innymi dzięki trzynastu golom Justa Fontaine'a – rekordowi turnieju niepokonanemu do dziś. Raymond Kopa, syn polskich imigrantów, po latach obelg ze strony kibiców stał się symbolem „dobrego imigranta" i wartości ciężkiej pracy.

ZSRR przyjechał osłabiony skandalem: ich najbardziej utalentowany napastnik, dwudziestoletni Eduard Streltsov, w przeddzień turnieju został aresztowany po nocy spędzonej z kobietą, która obwiniła go o gwałt. Skazano go na jedenaście lat łagru, z czego odsiedział sześć. Sprawa pozostaje do dziś przedmiotem kontrowersji – fotografie z archiwów KGB pokazują zadrapania na twarzy Streltsova i podbite oczy kobiety, lecz dowody nie są jednoznaczne. Reprezentacja, pozbawiona swojej największej gwiazdy, odpadła w ćwierćfinale ze Szwecją.

Walia, prowadzona przez gwiazdę Juventusu Johna Charlesa, dotarła do ćwierćfinału mimo organizacyjnego chaosu – federacja zabrała na turniej tylko osiemnastu zawodników, ale szesnastu działaczy. Dzień przed barażem z Węgrami stracono węgierskiego premiera reformatora Imre Nagya, co mogło wpłynąć na rozkojarzoną grę Węgrów w przegranym meczu. Z Brazylią, pozbawiona kontuzjowanego Charlesa, Walia trzymała się do siedemnastej minuty przed końcem, gdy Pelé strzelił swój pierwszy gol mundialowy – z obrotu i woleja w dolny róg. Była to pierwsza z dwunastu bramek, jakie strzelił na mistrzostwach świata w karierze, i koniec udziału Walii w finałach mundiali na sześćdziesiąt cztery lata.

W półfinale z Francją Brazylia wygrała 5:2, z hat trickiem Pelégo. W finale ze Szwecją Brazylia – ku własnej wściekłości – nie mogła zagrać w słynnych żółtych koszulkach, bo gospodarze nie chcieli oddać im praw do barw bez losowania, które Brazylia zbojkotowała, a potem przegrała. Zagrali w niebieskich koszulkach kupionych w sztokholmskim sklepie sportowym.

Szwecja prowadziła już po czterech minutach, lecz Brazylia – inna niż w 1950 i 1954 roku – nie załamała się. Pelé mówił o „dziwnym spokoju, dziwnym poczuciu niezwyciężoności". Vavá wyrównał, a potem dał Brazylii prowadzenie przed przerwą. Dziesięć minut po zmianie stron siedemnastoletni Pelé przyjął piłkę klatką, podniósł ją nad głową obrońcy i trafił wolejem – gol, który uczynił go gwiazdą światowego formatu z dnia na dzień; francuski „Paris Match" ochrzcił go „Królem Pelé". Mário Zagallo dodał czwartego gola, a Pelé zwieńczył wygraną 5:2 efektowną główką. Po końcowym gwizdku, ze łzami w oczach, spełnił obietnicę daną ojcu osiem lat wcześniej.

Dzień po finale zakończono pierwszy etap budowy Brasílii – symboliczna zbieżność dla narodu odkrywającego nową, postkolonialną tożsamość. Dla pisarza Nelsona Rodriguesa zwycięstwo było zrzuceniem „kompleksu kundla" – poczucia niższości Brazylijczyków wobec świata wynikającego z ich rasowego pomieszania. Skład mistrzów świata liczył trzech czarnoskórych i dwóch mulatów – wyraźny kontrast wobec rasistowskiego polowania na kozłów ofiarnych po klęsce z 1950 roku.

Tekst został skompilowany przy użyciu AI oraz książki "Potęga i chwała. Nieznana historia mistrzostw świata" Jonathana Wilsona. Zdjęcia zaczerpnięte z tej strony.

#pilkanozna #mistrzostwaswiata #mundial

#owcacontent