deby

W Rogalinie i jego okolicach występują licznie luźno rozmieszczone wspaniałe okazy dębu szypułkowego - _Quercus robur._  W 1992 roku zinwentaryzowano 1435 egzemplarzy, które w pierśnicy ( na wysokości pnia 1,3 m) mają obwód większy od 2 m. Wiele z nich to pomniki przyrody - niekwestionowane ikony wielkopolskiego krajobrazu. Najsłynniejsze, o imionach **LECH** (6,33 m obwodu), **CZECH** (7,35 m obwodu, niestety martwy od 1992 roku) i **RUS** (9,15 m obwodu, aktualnie najgrubszy w rogalińskiej dąbrowie) oraz **DĄB EDWARDA** (6,18 m obwodu) rosną nieopodal pałacu, w urokliwej scenerii naturalistycznego parku krajobrazowego (dziś 27 ha kiedyś 300 ha).



To obszar rozległej doliny rzeki Warty o stromych zboczach oraz szerokiej, porośniętej łąkami terasie zalewowej z licznymi starorzeczami i oczkami wodnymi. Wiele majestatycznych dębów spotkamy także na okolicznych polach dawnego majątku ziemskiego, w lasach, a nawet przy ludzkich osiedlach.



Reprezentatywne egzemplarze (np. Lecha i Rusa) wykorzystuje się do ochrony leśnych zasobów genowych. Z nich corocznie tworzy się sadzonki do odbudowy pierwotnych lasów. Tak liczne stare drzewa tworzą bioróżnorodne siedlisko życia, również dla niezwykle rzadkich  owadów. Należą do nich: **pachnica dębowa** - _Osmoderma eremita_ (gatunek priorytetowy – szczególnie w Europie chroniony próchnojad), **kozioróg dębosz** – _Cerambyx cerdo_ (licznie tutaj występujący, jego larwa wygryza w drewnie około metrowej długości korytarz) oraz **jelonek rogacz** – _Lucanus cervus_ (odżywiający się próchnem, korzonkami, a w formie dorosłej sokiem wyciekającym z uszkodzonych drzew).



Dylemat polegający na tym, czy należy bardziej chronić rzadko występujące owady szkodzące starym drzewom czy też stare drzewa rozstrzygnięto chroniąc jedno i drugie. Nieszkodliwa dla owadów pielęgnacja wzmacnia  drzewa, a nasadzenia uzupełniające odnawiają dąbrowę rogalińską. Dzisiaj poważniejszym zagrożeniem są niekorzystne zmiany klimatyczne (stepowienie Wielkopolski), zmiany stosunków wodnych ( regulacja koryta rzeki Warty i spłaszczanie fali powodziowej przez zbiornik retencyjny w Jeziorsku), stres wodny (czyli następujące po sobie lata suche i mokre), silnie wiejące wiatry, uderzenia piorunów oraz nasilające się szkody czynione przez ludzi. Wydaje się, że człowiekowi od zawsze towarzyszy fascynacja ogromem i majestatem starych drzew - ostańców prastarej puszczy. Dla Słowian i wielu innych ludów przedchrześcijańskiej Europy, szczególnie okazałe dęby były święte. Ich „namacalną” obecność w otoczonych opieką gajach (pełniących rolę dzisiejszych świątyń) wplatano w barwną mitologię i powtarzany przez pokolenia religijny przekaz.



Do tej tradycji nawiązuje legenda o „Lechu, Czechu i Rusie”- braciach, którzy przed wiekami dotarli do Rogalina, by posadzić najsłynniejsze w Wielkopolsce nazwane ich imionami trzy dęby. Trwanie tych drzew przez wieki poruszało wyobraźnię niejednego ludzkiego pokolenia. Namacalnym dowodem ich silnego wpływu na artystów są znakomite obrazy Michała Wywiórskiego (prezentowane w Galerii Rogalińskiej) i Leona Wyczółkowskiego (prezentowane w Muzeum w Bydgoszczy).



#necrobook #deby #drzewa #rosliny #zabytkiprzyrody

W Rogalinie i jego okolicach występują licznie luźno rozmieszczone wspaniałe okazy dębu szypułkowego - Quercus robur.  W 1992 roku zinwentaryzowano 1435 egzemplarzy, które w pierśnicy ( na wysokości pnia 1,3 m) mają obwód większy od 2 m. Wiele z nich to pomniki przyrody - niekwestionowane ikony wielkopolskiego krajobrazu. Najsłynniejsze, o imionach LECH (6,33 m obwodu), CZECH (7,35 m obwodu, niestety martwy od 1992 roku) i RUS (9,15 m obwodu, aktualnie najgrubszy w rogalińskiej dąbrowie) oraz DĄB EDWARDA (6,18 m obwodu) rosną nieopodal pałacu, w urokliwej scenerii naturalistycznego parku krajobrazowego (dziś 27 ha kiedyś 300 ha).
To obszar rozległej doliny rzeki Warty o stromych zboczach oraz szerokiej, porośniętej łąkami terasie zalewowej z licznymi starorzeczami i oczkami wodnymi. Wiele majestatycznych dębów spotkamy także na okolicznych polach dawnego majątku ziemskiego, w lasach, a nawet przy ludzkich osiedlach.
Reprezentatywne egzemplarze (np. Lecha i Rusa) wykorzystuje się do ochrony leśnych zasobów genowych. Z nich corocznie tworzy się sadzonki do odbudowy pierwotnych lasów. Tak liczne stare drzewa tworzą bioróżnorodne siedlisko życia, również dla niezwykle rzadkich  owadów. Należą do nich: pachnica dębowa - Osmoderma eremita (gatunek priorytetowy – szczególnie w Europie chroniony próchnojad), kozioróg dębosz – Cerambyx cerdo (licznie tutaj występujący, jego larwa wygryza w drewnie około metrowej długości korytarz) oraz jelonek rogacz – Lucanus cervus (odżywiający się próchnem, korzonkami, a w formie dorosłej sokiem wyciekającym z uszkodzonych drzew).
Dylemat polegający na tym, czy należy bardziej chronić rzadko występujące owady szkodzące starym drzewom czy też stare drzewa rozstrzygnięto chroniąc jedno i drugie. Nieszkodliwa dla owadów pielęgnacja wzmacnia  drzewa, a nasadzenia uzupełniające odnawiają dąbrowę rogalińską. Dzisiaj poważniejszym zagrożeniem są niekorzystne zmiany klimatyczne (stepowienie Wielkopolski), zmiany stosunków wodnych ( regulacja koryta rzeki Warty i spłaszczanie fali powodziowej przez zbiornik retencyjny w Jeziorsku), stres wodny (czyli następujące po sobie lata suche i mokre), silnie wiejące wiatry, uderzenia piorunów oraz nasilające się szkody czynione przez ludzi. Wydaje się, że człowiekowi od zawsze towarzyszy fascynacja ogromem i majestatem starych drzew - ostańców prastarej puszczy. Dla Słowian i wielu innych ludów przedchrześcijańskiej Europy, szczególnie okazałe dęby były święte. Ich „namacalną” obecność w otoczonych opieką gajach (pełniących rolę dzisiejszych świątyń) wplatano w barwną mitologię i powtarzany przez pokolenia religijny przekaz.
Do tej tradycji nawiązuje legenda o „Lechu, Czechu i Rusie”- braciach, którzy przed wiekami dotarli do Rogalina, by posadzić najsłynniejsze w Wielkopolsce nazwane ich imionami trzy dęby. Trwanie tych drzew przez wieki poruszało wyobraźnię niejednego ludzkiego pokolenia. Namacalnym dowodem ich silnego wpływu na artystów są znakomite obrazy Michała Wywiórskiego (prezentowane w Galerii Rogalińskiej) i Leona Wyczółkowskiego (prezentowane w Muzeum w Bydgoszczy).
necrobook #deby #drzewa #rosliny #zabytkiprzyrody

Rogalińskie dęby

Dąb. Drzewo, obok którego większość społeczeństwa przechodzi obojętnie nie zdając sobie sprawy, jaką magią i symboliką jest otoczone.

_„Drzewa były świątyniami bóstw i zgodnie z danym zwyczajem dziś jeszcze naiwne wioski najwyższe drzewo poświęcają bogu. Dla nas również nie większy urok stanowią posągi błyszczące od złota i kości słoniowej, jak gaje wraz z panującym w ich głębi milczeniem. Pewne gatunki drzew są ciągle jeszcze uważane za poświęcone pewnym bóstwom, np. Jowiszowi dąb, Apollinowi wawrzyn, Minerwie oliwka, Wenerze mirt, Herkulesowi topola. Co więcej wierzymy, że w lasach mieszkają sylwanowie i fauny oraz rozmaite boginki, że lasy mają swoje bóstwa opiekuńcze niejako z niebios wyznaczone” Pliniusz Starszy_

Tak jak ludy germańskie miały Yggdrasilla, potężny jesion spajający ze sobą trzy poziomy świata, tak świętym drzewem Słowian stał się właśnie dąb. Nic w tym dziwnego, dąb jest największym, najpotężniejszym drzewem. Prastary, w porównaniu do człowieka niemalże wieczny, w oczach osób blisko związanych z naturą jest królem drzew i ich ojcem. Jako drzewo, które szczególnie sobie upodobały pioruny, był przypisany gromowładnemu Perunowi, dlatego składano pod nim ofiary z mleka, miodu, chleba i mięsa. W starych dokumentach natykamy się na znaczenie terenu właśnie poprzez „dęby piorunowe”, kiedy to uszkodzone piorunem w trakcie burzy drzewo wyznaczało jakąś granicę. Dąb, według starej podkarpackiej kolędy, miał być w naszym świecie od początku, jeszcze przed Bogami:

_‘’Było to ongiś na początku świata,_
_wtedy nie było nieba ani ziemi,_
_Nieba ni ziemi tylko sine morze,_
_a pośród morza na dębie_
_siedziały dwa gołębie.’’_

Stanisław Sarnicki, polski historyk z XVI w. pisze, że Polacy podsycali całe dnie i noce ogień dębowym drewnem, a taki ogień miał płonąć wiecznie. Helmold wspomina o szeroko ogrodzonych dębach, z bramami w płocie, przez które mogli przejść tylko kapłani i książęta; odbywały się przy takich drzewach różne obrzędy. Chrześcijanie, którzy powoli wypierali jakiekolwiek ludowe wierzenia, umieszczali na takich drzewach ikony z Matką Boską, od czego już tylko krok był do różnych objawień Najświętszej Panienki między konarami oświetlanymi przez majowe słońce. Herbord w „Żywocie św. Ottona” opowiada o wielkim dębie, który według wierzeń ludu był poświęcony najwyższemu Bogu, a gdy niszczono znajdującą się tam świątynię, lud błagał, by chociaż drzewo na pamiątkę im zostawić.

Za ścięcie tego drzewa spadały na sprawcę kary, nie tylko wymierzane przez władze, jak wspomina się w statucie wiślickim, ale i zesłane przez samych Bogów za świętokradztwo, jak to wierzyli mieszkańcy Stobiecka pod Radomskiem, kiedy to po ścięciu jednego z dębów ludzie zaczęli chorować na tyfus.
Dęby to, zażartuję sobie, „celebryci” wśród drzew. O drzewie imieniem Baublis wspomina w „Panu Tadeuszu” Mickiewicz.

_„Drzewa moje ojczyste! Jeśli niebo zdarzy,_
_Bym was oglądał znowu, przyjaciele starzy,_
_Czyli Was znajdę jeszcze? Czy dotąd żyjecie?_
_Wy, koło których niegdyś pełzałem jak dziecię:_
_Czy żyje wielki Baublis, w którego ogromie,_
_Wiekami wydrążonym, jakby w dobrym domie,_
_Dwunastu ludzi mogło wieczerzać za stołem?”_

Żołędzie, w nieco mniejszym stopniu niż jajka, symbolizowały nowe życie, a dąb, jako drzewo władcze, uparte i silne często był porównywany z pierwiastkiem męskim, mężczyzna bowiem miał być „jak dąb”; „silny jak dąb”, „zdrowy jak dąb”, „wielki jak dąb”. A kiedy woj miał tylko posturę ogromną, ale inteligencją nie grzeszył, to był „wysoki jak dąb, a głupi jak głąb”.

W medycynie ludowej używa się liści, żołędzi oraz kory, którą zbiera się wczesną wiosną z młodych gałązek. Dębu używa się szczególnie przy stanach zapalnych skóry, błon śluzowych i przy lżejszych oparzeniach. Garbniki zawarte w korze hamują krwawienie tkankowe, a także przyspieszają gojenie się ran. Przykładanie chusty zamoczonej w mocnym wywarze z kory dębu powstrzymuje gnicie ciała przy paskudnych ranach. Kora i liście są głównym składnikiem mieszanek na różne dolegliwości kobiece oraz wspomagają regulację trawienia.

Dąb pomaga także w gospodarstwie. Żołędzie służyły kiedyś za bardzo wartościowy pokarm dla świń, a utuczone w ten sposób wieprze dawały mięso jędrniejsze, smaczniejszą słoninę, a wędzonka była niezwykle trwała. Żołędzie mają także swoje miejsce w kuchni. Wcześniej jednak trzeba pozbyć się ich goryczki:

_„W jesieni, kiedy dojrzałe żołędzie opadają z dębów, zbiera się je, oczyszcza z szypułek i odmierza litrową miarką. Na każdy litr świeżych żołędzi nalewamy podwójną ilość miękkiej źródlanej wody i pozostawiamy tak na 24 godziny. Potem wodę się zlewa i daje taką ilość świeżej, w której żołędzie muszą się krótko zagotować, a potem zupełnie ostygnąć. Zimne, odcedza się z wody, przesusza i obiera z łupin. Wyłuskane środki pali się jak zwykłą kawę prawdziwą i przechowuje w szczelnym zamknięciu"_

Dodatkowo, z tak powstałej mąki żołędziowej, w połączeniu z mąką pszenną, jeszcze do tej pory gdzieniegdzie piecze się chleb. Najczęściej jednak wykorzystywana była w czasach głodu.

Lecznicze działanie mają także galasy (galasówki dębianki), czyli wyrośla na liściach dębowych wywołane przez drobne błonkówki. Sporządza się z nich nalewkę używaną tylko zewnętrznie, wspomagająco przy oparzeniach i odmrożeniach, przy drobnych skaleczeniach, a także, po rozcieńczeniu z wodą, do płukania gardła przy anginie. Przepis nie różni się niczym szczególnym od pozostałych nalewek. Zalewamy jedną część dębianek trzema częściami alkoholu i odstawiamy na tydzień w ciemnym szkle lub ciemnym miejscu, często mieszając. Po tym czasie zlewamy nalewkę i odstawiamy jeszcze na dwa dni. Pamiętajcie jednak, żeby nie używać nierozcieńczonej nalewki!

[#necrobook](/tag/necrobook) #deby [#drzewa](/tag/drzewa) [#wierzeniaizwyczaje](/tag/wierzeniaizwyczaje)

Dąb. Drzewo, obok którego większość społeczeństwa przechodzi obojętnie nie zdając sobie sprawy, jaką magią i symboliką jest otoczone.
„Drzewa były świątyniami bóstw i zgodnie z danym zwyczajem dziś jeszcze naiwne wioski najwyższe drzewo poświęcają bogu. Dla nas również nie większy urok stanowią posągi błyszczące od złota i kości słoniowej, jak gaje wraz z panującym w ich głębi milczeniem. Pewne gatunki drzew są ciągle jeszcze uważane za poświęcone pewnym bóstwom, np. Jowiszowi dąb, Apollinowi wawrzyn, Minerwie oliwka, Wenerze mirt, Herkulesowi topola. Co więcej wierzymy, że w lasach mieszkają sylwanowie i fauny oraz rozmaite boginki, że lasy mają swoje bóstwa opiekuńcze niejako z niebios wyznaczone” Pliniusz Starszy
Tak jak ludy germańskie miały Yggdrasilla, potężny jesion spajający ze sobą trzy poziomy świata, tak świętym drzewem Słowian stał się właśnie dąb. Nic w tym dziwnego, dąb jest największym, najpotężniejszym drzewem. Prastary, w porównaniu do człowieka niemalże wieczny, w oczach osób blisko związanych z naturą jest królem drzew i ich ojcem. Jako drzewo, które szczególnie sobie upodobały pioruny, był przypisany gromowładnemu Perunowi, dlatego składano pod nim ofiary z mleka, miodu, chleba i mięsa. W starych dokumentach natykamy się na znaczenie terenu właśnie poprzez „dęby piorunowe”, kiedy to uszkodzone piorunem w trakcie burzy drzewo wyznaczało jakąś granicę. Dąb, według starej podkarpackiej kolędy, miał być w naszym świecie od początku, jeszcze przed Bogami:
‘’Było to ongiś na początku świata,
wtedy nie było nieba ani ziemi,
Nieba ni ziemi tylko sine morze,
a pośród morza na dębie
siedziały dwa gołębie.’’
Stanisław Sarnicki, polski historyk z XVI w. pisze, że Polacy podsycali całe dnie i noce ogień dębowym drewnem, a taki ogień miał płonąć wiecznie. Helmold wspomina o szeroko ogrodzonych dębach, z bramami w płocie, przez które mogli przejść tylko kapłani i książęta; odbywały się przy takich drzewach różne obrzędy. Chrześcijanie, którzy powoli wypierali jakiekolwiek ludowe wierzenia, umieszczali na takich drzewach ikony z Matką Boską, od czego już tylko krok był do różnych objawień Najświętszej Panienki między konarami oświetlanymi przez majowe słońce. Herbord w „Żywocie św. Ottona” opowiada o wielkim dębie, który według wierzeń ludu był poświęcony najwyższemu Bogu, a gdy niszczono znajdującą się tam świątynię, lud błagał, by chociaż drzewo na pamiątkę im zostawić.
Za ścięcie tego drzewa spadały na sprawcę kary, nie tylko wymierzane przez władze, jak wspomina się w statucie wiślickim, ale i zesłane przez samych Bogów za świętokradztwo, jak to wierzyli mieszkańcy Stobiecka pod Radomskiem, kiedy to po ścięciu jednego z dębów ludzie zaczęli chorować na tyfus.
Dęby to, zażartuję sobie, „celebryci” wśród drzew. O drzewie imieniem Baublis wspomina w „Panu Tadeuszu” Mickiewicz.
„Drzewa moje ojczyste! Jeśli niebo zdarzy,
Bym was oglądał znowu, przyjaciele starzy,
Czyli Was znajdę jeszcze? Czy dotąd żyjecie?
Wy, koło których niegdyś pełzałem jak dziecię:
Czy żyje wielki Baublis, w którego ogromie,
Wiekami wydrążonym, jakby w dobrym domie,
Dwunastu ludzi mogło wieczerzać za stołem?”
Żołędzie, w nieco mniejszym stopniu niż jajka, symbolizowały nowe życie, a dąb, jako drzewo władcze, uparte i silne często był porównywany z pierwiastkiem męskim, mężczyzna bowiem miał być „jak dąb”; „silny jak dąb”, „zdrowy jak dąb”, „wielki jak dąb”. A kiedy woj miał tylko posturę ogromną, ale inteligencją nie grzeszył, to był „wysoki jak dąb, a głupi jak głąb”.
W medycynie ludowej używa się liści, żołędzi oraz kory, którą zbiera się wczesną wiosną z młodych gałązek. Dębu używa się szczególnie przy stanach zapalnych skóry, błon śluzowych i przy lżejszych oparzeniach. Garbniki zawarte w korze hamują krwawienie tkankowe, a także przyspieszają gojenie się ran. Przykładanie chusty zamoczonej w mocnym wywarze z kory dębu powstrzymuje gnicie ciała przy paskudnych ranach. Kora i liście są głównym składnikiem mieszanek na różne dolegliwości kobiece oraz wspomagają regulację trawienia.
Dąb pomaga także w gospodarstwie. Żołędzie służyły kiedyś za bardzo wartościowy pokarm dla świń, a utuczone w ten sposób wieprze dawały mięso jędrniejsze, smaczniejszą słoninę, a wędzonka była niezwykle trwała. Żołędzie mają także swoje miejsce w kuchni. Wcześniej jednak trzeba pozbyć się ich goryczki:
„W jesieni, kiedy dojrzałe żołędzie opadają z dębów, zbiera się je, oczyszcza z szypułek i odmierza litrową miarką. Na każdy litr świeżych żołędzi nalewamy podwójną ilość miękkiej źródlanej wody i pozostawiamy tak na 24 godziny. Potem wodę się zlewa i daje taką ilość świeżej, w której żołędzie muszą się krótko zagotować, a potem zupełnie ostygnąć. Zimne, odcedza się z wody, przesusza i obiera z łupin. Wyłuskane środki pali się jak zwykłą kawę prawdziwą i przechowuje w szczelnym zamknięciu&quot;
Dodatkowo, z tak powstałej mąki żołędziowej, w połączeniu z mąką pszenną, jeszcze do tej pory gdzieniegdzie piecze się chleb. Najczęściej jednak wykorzystywana była w czasach głodu.
Lecznicze działanie mają także galasy (galasówki dębianki), czyli wyrośla na liściach dębowych wywołane przez drobne błonkówki. Sporządza się z nich nalewkę używaną tylko zewnętrznie, wspomagająco przy oparzeniach i odmrożeniach, przy drobnych skaleczeniach, a także, po rozcieńczeniu z wodą, do płukania gardła przy anginie. Przepis nie różni się niczym szczególnym od pozostałych nalewek. Zalewamy jedną część dębianek trzema częściami alkoholu i odstawiamy na tydzień w ciemnym szkle lub ciemnym miejscu, często mieszając. Po tym czasie zlewamy nalewkę i odstawiamy jeszcze na dwa dni. Pamiętajcie jednak, żeby nie używać nierozcieńczonej nalewki!
#necrobook #deby #drzewa #wierzeniaizwyczaje

#deby

Rogalińskie dęby

Dąb- drzewo Peruna - Słowiański Bestiariusz