Zamachowcy wystrzelili ponad 400 pocisków w jego stronę. Przeżył i sieje postrach wśród karteli w Meksyku. "Ten jedyny" obrał mądrą metodę

Meksyk — mimo zachwycającej przyrody oraz bogatej kultury i historii — wielu osobom nadal kojarzy się bardziej z krwawymi wojnami gangów i przemytem narkotyków, broni czy ludzi niż z turystycznym rajem. Trudno się dziwić: to wciąż realne elementy brutalnej codzienności w tym kraju. Nie dziwne więc, że człowiek, który z powodzeniem uderzył w kwitnący raj dla gangsterów, bywa przez Meksykanów postrzegany niemal jak zbawiciel.

Naklejki z hasłem #ElBuenoEsHarfuch (z hiszp. "Harfuch jest tym dobrym") wciąż można zobaczyć na szybach samochodów w Meksyku. Hasło pochodzi z kampanii Omara Garcii Harfucha w wyborach na burmistrza miasta w 2023 r. W czasie jego czteroletniej kadencji jako szefa stołecznego bezpieczeństwa — za rządów ówczesnej burmistrz Claudii Sheinbaum — wskaźnik zabójstw spadł o ok. 40 proc., co było jednym z największych spadków w kraju. To przełożyło się na jego ogromną popularność.

Harfuch zdobył zdecydowaną większość głosów w wyborach na lidera partii Morena, lecz ustąpił miejsca kandydatce z drugiego miejsca, aby ugrupowanie spełniło wymogi parytetu płci. W październiku 2024 r. trafił do Pałacu Narodowego jako minister bezpieczeństwa w rządzie prezydent Sheinbaum, gdzie zaczął wdrażać swoje oparte na analizie danych podejście do walki z kartelami w skali całego kraju. Dla wielu Meksykanów stał się nadzieją na zahamowanie przemocy, która od lat toczy ich państwo.

Wstępne dane sugerują, że ta nadzieja może być uzasadniona.

Nowa strategia bezpieczeństwa w praktyce

Rząd Sheinbaum twierdzi, że w ciągu roku od momentu objęcia przez nią stanowiska prezydenta wskaźnik morderstw w Meksyku spadł o 32 proc. Analiza przeprowadzona przez redakcję "The Economist" potwierdza spadek tego wskaźnika, choć w znacznie mniejszym stopniu, bo o 14 proc. Liczenie samych zabójstw pomija ważną część obrazu, a mianowicie tysiące osób, które co roku znikają w Meksyku. Wiele z nich zostaje zabitych i pochowanych w nieoznakowanych grobach. Szersze spojrzenie na przestępstwa śmiertelne, obejmujące zabójstwa, kobietobójstwo i dwie trzecie zaginięć (dane na ten temat są niepewne), pokazuje bardziej umiarkowany spadek o sześć proc.

Mimo to w tym roku w Meksyku odnotowano około 24 300 morderstw, co jest przerażająco wysokim wynikiem, ale znacznie poniżej ostatniej średniej rocznej wynoszącej nieco ponad 30 tys. Prezydent Sheinbaum jest pierwszą od lat meksykańską przywódczynią, która skutecznie walczy z przestępczością i powszechną przemocą.

Jak udało jej się tego dokonać we współpracy z Harfuchem? Sheinbaum podtrzymała retorykę swojego poprzednika i mentora, Andresa Manuela Lopeza Obradora , dotyczącą zwalczania ubóstwa jako podstawowej przyczyny przestępczości i przemocy, jednak jej polityka przyjęła inny kierunek, począwszy od pracy zespołu ds. bezpieczeństwa. Personel Harfucha opiera się na danych. Sheinbaum przekazała mu nowe i szerokie uprawnienia w zakresie koordynacji i wywiadu. Jego sojusznicy zostali powołani na stanowiska kierownicze w kluczowych instytucjach, w tym w jednostce wywiadu finansowego, która śledzi tzw. brudne pieniądze. Zaangażowanie Harfucha w tę sprawę jest niepodważalne i nie wszystkim się podoba. W 2020 r. policjant otarł się o śmierć, kiedy zamachowcy wystrzelili w kierunku jego konwoju ponad 400 pocisków. Wówczas zginęło dwóch ochroniarzy Harfucha.

Wyznacznikiem zmian na dobre jest m.in . osiągająca rekordowy poziom liczba aresztowań. Jak zauważa Eduardo Guerrero, analityk ds. bezpieczeństwa, są one "mądrzejsze". To dlatego, że Harfuch skupia się na najbardziej brutalnych gangsterach, a nie na bossach, a także na osobach zajmujących się logistyką, np. praniem brudnych pieniędzy. Ponad dwukrotnie wzrosła również liczba konfiskat broni palnej.

Zacatecas, niegdyś uważany za najbardziej niebezpieczny stan Meksyku, obecnie daje nadzieję na to, co można osiągnąć dzięki współpracy rządów stanowego i federalnego. Wskaźnik morderstw spada tam od czasu, gdy w 2021 r. szczyt osiągnęła wojna o terytorium związane ze szlakiem migracyjnym i narkotykowym.

W całym stanie przeprowadzono czystkę wśród skorumpowanych funkcjonariuszy, zatrudniając nowych z innych części Meksyku. Utworzono dwie jednostki sił specjalnych i wprowadzono jednolite dowództwo w gminach, w których dochodziło do najbardziej brutalnych przestępstw. Wzrosło też zaufanie [do władz]. Gines Jaime Ruiz Garcia, podsekretarz stanu ds. bezpieczeństwa, twierdzi, że obywatele ponownie zaczęli zgłaszać przestępstwa. Szef sztabu gubernatora stanu Rodrigo Reyes dodaje, że pomoc federalna i ściślejsza wymiana informacji wywiadowczych pod kierownictwem Harfucha miały kluczowe znaczenie.

Wystarczy jednak udać się do Culiacan w stanie Sinaloa, aby przekonać się o ograniczeniach nawet najbardziej rozsądnego podejścia. Od końca 2024 r. w kartelu narkotykowym Sinaloa trwa wojna domowa. Ponad 11 tys. żołnierzy federalnych stacjonujących w całym stanie nie potrafi powstrzymać przemocy. Od początku konfliktu liczba morderstw wzrosła trzykrotnie. Nawet przy pomocy opancerzonych konwojów i dronów z noktowizorem siły bezpieczeństwa w Sinaloa są w stanie zapewnić bezpieczeństwo jedynie na drogach i w kluczowej infrastrukturze. Nie udało im się odebrać kontroli nad stanem z rąk gangsterów.

Najtrudniejszy front walki z kartelami

Sinaloa ilustruje ogromne przeszkody, które "odziedziczyła" prezydent Sheinbaum. Grupa przestępcza kontrolująca stan jest rozległa, bogata i silnie zakorzeniona; gang narkotykowy Jalisco ma podobną pozycję w skali kraju. Według analityka ds. bezpieczeństwa Guerrero około dwóch trzecich morderstw w Meksyku ma związek z przestępczością zorganizowaną. Wzrasta liczba przypadków wymuszeń. Stany takie jak Michoacan, Guerrero i Meksyk nadal są przesiąknięte grupami przestępczymi.

Lokalna policja jest często słaba lub nie istnieje — około 400 z 2469 gmin Meksyku nie ma żadnych lokalnych sił policyjnych. Gwardia Narodowa, którą [były prezydent Meksyku] Lopez Obrador utworzył w celu zastąpienia policji federalnej, jest kontrolowana przez armię. Nowa federalna policja Harfucha zatrudniła dotychczas tylko 1500 funkcjonariuszy. — Nie ma wątpliwości, że robi wszystko, co może w ramach swoich możliwości, ale to żołnierze realizują politykę bezpieczeństwa Meksyku — mówi Lisa Sanchez z Mexico United Against Crime [ang. Meksyk zjednoczony przeciwko przestępczości], think tanku w mieście Meksyk. Rząd wezwał stany do uzgodnienia, że do 2029 r. zatrudnią o 25 proc. więcej funkcjonariuszy policji i o 30 proc. więcej prokuratorów.

Sinaloa ujawnia również problemy spowodowane przez samą Sheinbaum. Przeznaczyła ona mniej niż jeden proc. budżetu z roku 2026 na ministerstwo bezpieczeństwa, którego finansowanie spadnie o około 18 proc. w porównaniu z 2025 r. To budzi wątpliwości co do powagi zamiarów rządu — twierdzi Francisco Rivas, szef National Citizen Observatory [ang. Narodowego obserwatorium obywatelskiego], innego think tanku w Meksyku. Władze stanu Zacatecas podniosły wynagrodzenie policjantów do 16 tys. peso (niespełna 3200 zł) miesięcznie. W innych miejscach funkcjonariusze miejscy nadal zarabiają zaledwie jedną trzecią tej kwoty, co sprawia, że łatwo ulegają korupcji ze strony gangów.

Trwa również polityczna zmowa. Sheinbaum zajęła się ostatnio grupą przestępczą trudniącą się kradzieżą paliwa, która działała pod ochroną wojska. Aresztowano 14 osób, w tym wiceadmirała. Prezydent nie podjęła jednak żadnych publicznych działań w celu zbadania sprawy Rubena Rochy Moya z partii Morena, gubernatora stanu Sinaloa, pomimo wiarygodnych zarzutów, że ma on powiązania z gangami (czemu on sam zaprzecza).

Donald Trump nazwał powiązania meksykańskich polityków z gangami przestępczymi [sytuacją] "nie do przyjęcia". Określił również główne gangi jako organizacje terrorystyczne, aby uzasadnić działania wojskowe. Trzeciego listopada NBC News poinformowało, że Stany Zjednoczone opracowują plany operacji w Meksyku, których celem są przywódcy gangów. Takie groźby wywołują napięcia, ale mogą również dać Sheinbaum pretekst do podjęcia odważnych działań.

Żadna doza śmiałości nie odbuduje jednak zniszczonych instytucji bezpieczeństwa w Meksyku i nie przełamie dominacji gangów w ciągu jednej sześcioletniej kadencji, którą konstytucja przyznaje Sheinbaum. Pełny sukces osiągnie jej następca. Harfuch zaprzecza jakimkolwiek ambicjom prezydenckim, ale cieszy się sympatią społeczną. Jego poparcie wynosi już prawie 70 proc. Jeśli uda mu się ograniczyć przemoc nękającą Meksyk, stare naklejki mogą się przydać w 2029 r.

Źródło:The Economist

#meksyk #kartele #przestepczosc