Warszawska Rotunda PKO wyleciała w powietrze. Katastrofa, o której nie wolno było mówić w PRL

TL;DR

Artykuł opisuje największą powojenną katastrofę w centrum Warszawy – wybuch Rotundy PKO, do którego doszło 15 lutego 1979 roku o godz. 12:37, w samym środku miasta, przy zbiegu ulic Marszałkowskiej i Alei Jerozolimskich. W momencie eksplozji w budynku było około 170 pracowników banku oraz 300 klientów. Potężna siła wybuchu, spowodowana przez gaz, uniosła cały budynek „jak bańkę mydlaną”, po czym zapadł się on do podziemi, a przez okna na ulicę wyleciały tafle szkła; zniszczone zostały także sąsiednie wieżowce.

Dokładna liczba ofiar to 49 zabitych i ponad 100 rannych, choć oficjalnie podawano 77 hospitalizowanych; akcja ratunkowa i przeszukiwanie gruzowiska trwały sześć dni. Przyczyną katastrofy było pęknięcie zaworu w gazociągu przysiegającym obok Rotundy oraz nieprawidłowo zabezpieczone otwory kanalizacji kablowej, przez które gaz z ulicy dostał się do piwnic budynku, mimo że sam budynek nie był podłączony do gazu. Skuteczne naprawienie usterki utrudniała nie tylko zima stulecia, ale także zignorowane ostrzeżenia pracownic banku, które wcześniej wyczuły charakterystyczny zapach gazu w piwnicach. Zlekceważono ten problem, a dodatkowo nie działała wentylacja, co zwiększyło ryzyko gromadzenia się gazu.

Katastrofa była sumą wielu zaniedbań i błędów systemowych. Władze PRL starały się jak najszybciej wyciszyć temat – nie powołano komisji rządowej, a informacje w prasie były lakoniczne i umieszczane na marginesie. Żaden z odpowiedzialnych nie poniósł konsekwencji, choć śledztwo wykazało zaniedbanie co najmniej siedmiu osób.

Odbudowa Rotundy ruszyła bardzo szybko, a nowy budynek różnił się od pierwowzoru m.in . przyciemnianymi szybami; dla upamiętnienia ofiar wmurowano tablicę. Tragedia Rotundy pozostaje symbolem ludzkiej brawury, ucieczki od odpowiedzialności i pamięci o ofiarach, a także o solidarności mieszkańców Warszawy, którzy spontanicznie pomagali rannym i oddawali krew.