Były ambasador USA na Bliskim Wschodzie o tym, czego spodziewa się po Iranie. "Reakcja przypominająca Armagedon"

W piątek rano Izrael zmienił oblicze Bliskiego Wschodu, atakując Iran. Konflikt z dnia na dzień eskaluje. Co będzie dalej? Donald Trump wyraził optymizm, że sytuacja zmusi najwyższego przywódcę Iranu do powrotu do negocjacji w sprawie planów nuklearnych jego kraju. Jednak były ambasador USA w Afganistanie, Ryan Crocker — jeden z najbardziej doświadczonych dyplomatów amerykańskich w regionie — uważa, że byłoby to dla Chameneiego "niewyobrażalne upokorzenie i kapitulacja". To zaś oznacza, że konflikt będzie się przedłużał i stanie się jeszcze bardziej ryzykowny. Nie tylko dla Izraela i Iranu.

— Zdolności, które po raz kolejny w oszałamiający sposób zademonstrowały izraelskie służby wywiadowcze, pokazały, że Izrael całkowicie przeniknął irańską infrastrukturę bezpieczeństwa narodowego – powiedział dyplomata. — Należy więc założyć, że gdyby chciał, jest w stanie zaatakować również przywódców politycznych. Jeśli Izraelczycy to zrobią, może to doprowadzić do reakcji Iranu przypominającej Armagedon — ostrzegł w wywiadzie dla POLITICO, mając na myśli atak wymierzony w inne państwa, w tym Stany Zjednoczone.

W jaki sposób izraelskie ataki na Iran zmieniają sytuację na Bliskim Wschodzie?

Znajdujemy się na zupełnie nowym etapie problemu z nuklearnym zbrojeniem się Iranu. Izrael się nie wycofa, dopóki nie uzna, że osiągnął swój cel, jakim jest likwidacja potencjału jądrowego Iranu. A to rodzi kolejne pytanie: czy jest w stanie to zrobić? Uderzające dla mnie jest to, że jak dotąd zaatakowali centrum przetwarzania uranu w Natanz, ale najwyraźniej nie w zakład wzbogacania uranu w Fordow, który jest celem położonym głębiej i trudniej dostępnym.

Przynajmniej na razie. Izraelczycy twierdzą, że może to potrwać kilka dni lub tygodni i obejmować naloty komandosów.

Nasuwa się pytanie, czy Izrael liczy na to, że to Stany Zjednoczone zniszczą Fordow? To oczywiście prowadzi do trzeciej głównej kwestii: co zrobią Stany Zjednoczone?

Początkowo wydawało się, że Trump chce kontynuować negocjacje nuklearne z Teheranem i może być przeciwny tym atakom. Ale jednocześnie nie dał żadnego wyraźnego sygnału, żeby "przestać". Izraelczycy twierdzą, że to znaczyło, że tak naprawdę dał im zielone światło do ataku.

Najwyraźniej Stany Zjednoczone zostały poinformowane o planie ataku. Widzieliśmy decyzję o wycofaniu ambasady w Bagdadzie, wyjazd rodzin amerykańskich żołnierzy z regionu – z perspektywy czasu są to dość jasne sygnały, że wiedzieliśmy, co się szykuje. Muszę więc założyć, że Trump nie dał czerwonego światła. Zdrowy rozsądek podpowiada, że gra on rolę dobrego gliny, sugerując: "Mój kumpel Bibi [Netanyahu] kompletnie oszalał, a ty, ajatollahu Chamenei, lepiej usiądź do stołu i zawrzyj umowę, zanim stanie się coś gorszego". Trump może więc oczekiwać, że Iran powróci do negocjacji.

Ale czy uważasz, że istnieje jakakolwiek szansa, że Irańczycy rzeczywiście powrócą do negocjacji?

Na pewno nie od razu. Byłaby to dla nich niewyobrażalna hańba i kapitulacja, którą trudno mi sobie wyobrazić. Nie wiemy też, co jeszcze może się wydarzyć. Izraelczycy nie zaatakowali infrastruktury energetycznej Iranu ani przywódców politycznych. Izraelskie służby wywiadowcze wykazały się – po raz kolejny – zdumiewającą zdolnością do całkowitego przeniknięcia irańskiej infrastruktury bezpieczeństwa narodowego. Należy więc założyć, że gdyby Izraelczycy chcieli, są w stanie zaatakować również przywódców politycznych. Gdyby to zrobili, mogłoby to doprowadzić do reakcji Iranu przypominającej Armagedon.

Jaka byłaby reakcja przypominająca Armagedon w tej sytuacji, biorąc pod uwagę poważne wątpliwości co do rzeczywistych zdolności odwetowych Iranu?

Myślę, że obejmowałyby one ataki na państwa regionu i Stany Zjednoczone w regionie. W tym drugim przypadku, jeśli nie w pierwszym, spowodowałoby to oczywiście konieczność podjęcia zdecydowanej reakcji ze strony USA. Drony i pociski Iranu nie są skuteczne. Zostały one pozbawione wielu asymetrycznych zdolności i sojuszników.

Izrael zdziesiątkował Hezbollah i Hamas. Izraelczycy wyraźnie podejmują teraz działania po części właśnie dlatego, że uważają, iż zdolności odwetowe [Iranu] zostały zdziesiątkowane. Jakie szkody może naprawdę wyrządzić Iran?

Nie sądzę, aby w krótkim okresie wyrządził Izraelowi duże szkody. Myślę, że na liście celów znalazłyby się, jak sugerowałem, państwa regionu. Obrona Zatoki Perskiej nie jest tak silna i tam prawdopodobnie mogliby wyrządzić znaczne szkody. Ale inne strony, w tym Stany Zjednoczone, niechętnie angażują się w ten konflikt. Widziałeś oświadczenie [irackiego przywódcy szyitów] Moktady al-Sadra? Oczywiście energicznie i głośno potępił on tę jawną agresję Izraela, a następnie stwierdził, że Irak musi trzymać się z dala od tej walki.

Pozostaje również pytanie, czy Izrael wierzy, że jest w stanie samodzielnie unieruchomić irańską infrastrukturę energetyczną. Wywołałoby to z pewnością odwet Iranu wobec infrastruktury energetycznej innych krajów Zatoki Perskiej, a to jest coś, czego Stany Zjednoczone mogłyby nie zaakceptować, biorąc pod uwagę szkody gospodarcze, jakie spowodowałoby to dla gospodarki.

Iran ma więc bardzo ograniczone możliwości. Czy to oznacza, że nie ma innego wyboru, jak tylko podjąć negocjacje – i to szybko? Zwłaszcza jeśli Chamenei podejrzewa, że jeśli tego nie zrobi, również może zostać zabity?

Bóg jeden wie, co dzieje się w głowie Chameneiego lub jego najbliższych sojuszników politycznych. Biorąc jednak pod uwagę, że był on obecny podczas tworzenia Islamskiej Republiki Iranu i pełni funkcję najwyższego przywódcy od 1989 r., uważam, że nie jest prawdopodobne, aby poddał się w tak dramatyczny sposób. Moim zdaniem znacznie bardziej prawdopodobne jest, że będzie się temu opierał. Wtedy pojawia się pytanie, zakładając, że Izraelczycy mają możliwość zabicia go, co by na tym zyskali?

Być może jest to próba zmiany reżimu przez Izrael?

Byłoby to bardzo optymistyczne założenie ze strony Izraelczyków. Jak pokazuje doświadczenie, reżimy autorytarne są bardzo silne, dopóki nie stracą władzy, jak w Syrii, ale stopień, w jakim można to przewidzieć lub nawet zdecydowanie wpłynąć na to z zewnątrz, jest wątpliwy. Czy może to wywołać rewolucję? Przypomnijmy sobie zieloną rewolucję z 2009 r. [protesty po wyborach prezydenckich, w których władze zostały oskarżone o fałszerstwa]. Wydaje mi się, że nadal utrzymuje się ta sama dynamika, że w Iranie panuje powszechne niezadowolenie z reżimu, ale problem jest ten sam: nie ma widocznego przywództwa realnej opozycji.

.Jak myślisz, co się teraz stanie? Czy dojdzie do wojny na większą skalę, której wielu się obawia, czy też Iran będzie się wahał przed wciągnięciem w nią Stanów Zjednoczonych i zamiast tego przeprowadzi ataki na bardziej podatne państwa arabskie? Tylko po to, żeby pokazać, że jest w stanie coś zrobić?

Oprócz symbolicznych wystrzałów rakiet i dronów w kierunku Izraela, moim zdaniem Iran odpowie w jakiś inny zaskakujący sposób, prawdopodobnie nie przeciwko Izraelowi i prawdopodobnie nie przeciwko Stanom Zjednoczonym, z obawy przed wciągnięciem nas w konflikt. Najbardziej prawdopodobnym celem pozostają więc państwa arabskie. Mogę sobie wyobrazić ataki rakietowe lub dronowe na stolice w regionie. Nie dysponujemy żadną tarczą antyrakietową, która obejmowałaby cały Półwysep Arabski. Na przykład w krajach Zatoki Perskiej zdolności obrony powietrznej są ograniczone i w pewnym stopniu nieskoordynowane. Gdybym więc podejmował decyzje w Teheranie i był zdecydowany podjąć działania, chciałbym, aby miały one znaczący wpływ.

Jaki byłby tego cel? Tylko to, aby pokazać, że są w stanie to zrobić?

Tak, myślę, że właśnie o to chodzi. Ponieważ, szczerze mówiąc, niepodjęcie żadnych działań byłoby całkowitą porażką.

To rodzi pytanie, jak w tę sytuację mogą włączyć się rywalizacje między sunnitami a szyitami. Do tej pory Iran wydawał się dążyć do zbliżenia z państwami arabskimi, zwłaszcza z Arabią Saudyjską. Czy napięcia między sunnitami a szyitami mogą ponownie wybuchnąć?

Nie byłoby to tak bardzo związane z podziałami religijnymi, ale raczej z postrzeganiem tych państw jako sojuszników Zachodu, aby pokazać, że kraje, z którymi Izrael utrzymuje stosunki, są atakowane przez Islamską Republikę. Ponieważ to jedyne, co mogą zrobić. Jedyną inną opcją jest siedzenie i znoszenie tego. A to podważyłoby fundamentalną legitymację Islamskiej Republiki.

Czy patrząc na sposób, w jaki administracja Bidena poradziła sobie z tą sytuacją, uważasz, że zawiodła ona w próbach negocjacji z Iranem?

Myślę, że JCPOA [porozumienie nuklearne wynegocjowane przez administrację Obamy w 2015 r.] było prawdopodobnie naszą najlepszą szansą. Tak, a kiedy Trump je zerwał, nie jestem pewien, czy istniał realny plan dyplomatyczny B, który w ogóle zadziałałby lub byłby wart wypróbowania.

Czy zatem uważasz, że Irańczycy przygotowują się do długotrwałej wojny z Izraelem? Innymi słowy, może nie są w stanie teraz odpowiedzieć, ale za pięć, dziesięć lat będą?

Łatwo mogę sobie wyobrazić scenariusz, w którym Iran po prostu się okopuje, nie rezygnuje z ambicji nuklearnych i nadal szuka sposobów na rozwój programu. Wraz z porażką innych elementów irańskiej polityki ekspansji, najpierw jej sojuszników, a następnie programu rakietowego, pozostaje im tylko ta jedna opcja. Nie da się zabić wszystkich irańskich naukowców zajmujących się bronią jądrową. Potencjał nuklearny istnieje, nie da się go całkowicie zlikwidować.

Jak oceniłbyś obecny układ sił na Bliskim Wschodzie? Izrael wydaje się obecnie zajmować pozycję zdecydowanego dominatora dzięki swojej potędze militarnej i zdolnościom wywiadowczym.

Widzieliśmy taktyczną błyskotliwość Izraela, któremu sprzyjało szczęście w Syrii. Izraelczycy nie mieli nic wspólnego z rewolucją syryjską, ale z pewnością skorzystali na niej [na usunięciu Baszszara al-Assada, sojusznika Iranu, co pomagło im wyeliminować zagrożenie ze strony Hezbollahu]. Czy przełoży się to na sukces strategiczny, pozostaje kwestią otwartą. Nie wiemy, dokąd zaprowadzi ta gra o zdecydowane wyeliminowanie potencjału jądrowego Iranu. Nie jestem pewien, czy uda im się to osiągnąć, nie jestem nawet pewien, czy nam [Stanom Zjednoczonym i Izraelowi] uda się to wspólnie.

Posunąłbym się nawet do stwierdzenia, że najprawdopodobniejszym wynikiem będzie to, że niezależnie od zniszczeń w Iranie i regionie, Iran nadal będzie zdeterminowany, aby dążyć do uzyskania broni jądrowej, bez względu na wszystko. Nie sądzę, aby ta determinacja uległa zmianie. Prawdopodobnie zostanie wzmocniona.

Źródło: Politico

#wojna #izrael #iran #politykazagraniczna