Był więźniem w rosyjskiej kolonii karnej. "Tam nikogo nie obchodzi, za co siedzisz: morderstwo, rabunek, pedofilię. Liczy się tylko jedno"

W kolonii karnej nr 11, więzieniu o zaostrzonym rygorze w miejscowości Bor w obwodzie Niżnonowogrodzkim, odsiadują wyroki byli funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa (FSB), Głównego Zarządu Wywiadowczego (GRU), Służby Ochrony (FSO), policji i Służby Wywiadu Zagranicznego (SWR). Były oficer kontrwywiadu, który spędził tam 12 lat, opowiedział magazynowi The Insider o wszystkim, co się tam działo. A działo się dużo i są to trudne oraz brutalne historie, bo na swojej drodze napotkał przestępców wszelkiego rodzaju — od łapówkarzy po pedofilów i morderców. — Było wielu, którzy po prostu stracili tam rozum — wspomina.

W więzieniu nigdy nie brakuje ludzi gotowych donosić. Na wolności zachowywali się jak patrioci, chroniąc ojczyznę. Ale za kratami wielu z nich sprzedałoby własną matkę za puszkę gulaszu, paczkę papierosów, niewielką przysługę lub dodatkową paczkę z jedzeniem. Bez wstydu, bez sumienia.

**

Trafiłem do więzienia z powodu głupiej sytuacji. Budowałem daczę i zatrudniłem ekipę. Uzgodniliśmy termin i cenę. Kiedy budowa była już prawie gotowa i robili prace wykończeniowe, brygadzista nagle zażądał więcej pieniędzy. Odmówiłem. Pewnego dnia przyszedłem na miejsce i zastałem całą ekipę pijaną, a płytki i drogie farby zniknęły. Zadzwoniłem do kilku znajomych. Doszło do starcia. Zamknąłem brygadzistę w piwnicy i zażądałem zwrotu pieniędzy. Pracownicy wdali się w bójkę. Uderzyłem jednego z nich, upadł, uderzył głową o stopień i zmarł. Tak trafiłem do więzienia. Całą karę odsiedziałem, szyjąc maski i podszewki do odzieży roboczej. Teraz, z tego co słyszałem, uruchomili tam produkcję uszczelek do samochodów Łada.

"Pamiętam jednego faceta, byłego śledczego, który dostał wyrok za morderstwo"

Główny budynek kolonii to pięciopiętrowy blok, w którym mieszczą się wszystkie oddziały. Mieszka tam około 1000 osób – jest 12 oddziałów, każdy liczący nieco ponad 100 więźniów. Po drugiej stronie dziedzińca stoi trzypiętrowy budynek. Tam znajduje się ambulatorium oraz biuro operacyjne – miejsce, do którego uciekają donosiciele. Nieco dalej znajduje się kompleks łaźni i pralni oraz biblioteka. Tam właśnie ma próby zespół Borski Etap. Pamiętam, jak kiedyś przeszukali saksofonistę i znaleźli ukryte telefony oraz wzmacniacz sygnału. Okazało się, że był jednym ze szpiegów.

W kolonii jest nawet warsztat samochodowy, który na zamówienie naprawia auta. Bliżej głównego budynku znajdują się tak zwane baraki VIP-ów. W jednym z nich przebywają skazani za szpiegostwo i zdradę. Wszędzie są kamery. Pobudka jest o 5:30, śniadanie o 6:20, obiad o 11:30, a o 22:00 gasną światła. Śniadanie to zazwyczaj owsianka z kawałkiem masła, a na obiad podają zupę i kotlet z dodatkiem. W niedziele dostajemy jajka i biały chleb, a w święta bułki z więziennej piekarni.

Pamiętam, jak raz zepsuła się lodówka, mięso się zepsuło i je wyrzucili. Ale znaleźli je zbieracze śmieci, sprzedali do kawiarni, a jej klienci się zatruli. Wywołało to ogromne poruszenie – mówiono nawet o wszczęciu postępowania karnego, ale ostatecznie wszystko ucichło.

Na terenie więzienia znajduje się mała cerkiew prawosławna, a muzułmańscy więźniowie mają własną salę modlitw. Pamiętam jednego faceta – byłego śledczego, który dostał wyrok za morderstwo. Na początku po prostu chodził po więzieniu, obserwując wszystkich. Pewnego dnia przeszedł na islam. Myślał, że muzułmanie będą się nim opiekować, dzielić się jedzeniem i tak dalej. Ale oni przejrzeli go na wylot. Nie wytrzymał długo – wrócił do prawosławia.

Kiedyś przyszedł rabin. Administracja zaczęła gorączkowo zbierać "żydów" z różnych oddziałów, żeby zrobić pozory. W rzeczywistości byli to zwykli rosyjscy policjanci odbywający karę. Personel powiedział im: "Ty jesteś Rabinowicz, ty Lipkin, a ty Eidelman". Jestem prawie pewien, że rabin zorientował się, że ktoś sobie z nim pogrywa, i wyszedł.

Główna zasada: nie mów zbyt wiele o sobie, a jeszcze mniej o innych

W kolonii wszyscy mieszkają razem: FSB, policjanci, funkcjonariusze FSO, prokuratorzy, sędziowie, a nawet generałowie wojskowi, którzy w młodości zostali zwerbowani przez wojskowy kontrwywiad FSB. Główna zasada brzmi: nie mów zbyt wiele o sobie, a jeszcze mniej o innych. Nie ufaj nikomu. Jeśli będziesz się tego trzymać, nic ci nie będzie.

Ci, którzy mają zamożnych krewnych na wolności, próbują zawrzeć umowy z administracją więzienia i wymyślają "układy". Moi byli koledzy z centrali FSB na Łubiance mają się dobrze. Większość z nich siedzi za haracze, oszustwa na dużą skalę lub wymuszenia. Ich szefowie zawarli wcześniej układy z kierownictwem kolonii i ci faceci zostali umieszczeni w spokojnej, stabilnej jednostce.

Inni więźniowie mogą przebywać w trzech lub czterech różnych oddziałach w trakcie odbywania kary, ale mają swoje miejsce. To bardzo ważne – mieć własną pryczę. Taką, która nie znajduje się przy drzwiach, w pobliżu psycholi, nie jest zbyt gorąca latem ani zbyt zimna zimą. Mieć działający telewizor, prenumeratę gazet, miejsce w lodówce na jedzenie, i żeby kierownik oddziału lub funkcjonariusze dyżurni byli "twoimi ludźmi".

Na początku nie wiadomo, skąd ktoś pochodzi. Ludzi poznaje się po tym, jak mówią, jak się zachowują. Pamiętam jednego faceta – bardzo cichego, trzymającego się na uboczu. Widziałem, jak czytał hiszpański magazyn. Zagadaliśmy do siebie i powiedział, że był w kilkudziesięciu krajach, po czym uśmiechnął się przebiegle. Okazało się, że pracował dla SWR, potem dostał wygodną posadę w rządzie i zarobił fortunę na łapówkach, zanim został złapany.

Więzienny system łapówkowy i pasożyty

Oficerowie GRU – poważni faceci – zajmowali się porwaniami i wymuszeniami na dużą skalę. Jednak większość więźniów GRU pochodziła z jednostek sił specjalnych. Dostarczali narkotyki do baz wojskowych. W takich miejscach pełno jest poszukiwaczy mocnych wrażeń, a po akcji niektórzy z nich potrzebowali coś zapalić lub wciągnąć, żeby się wyciszyć.

Jeden z członków GRU wymyślił recepturę i zaczął produkować w domu jakiś proszek – nie znam szczegółów, ale połowa bazy to brała, łącznie z oficerami sztabowymi. Zostało też aresztowanych kilku funkcjonariuszy FSO – używali samochodów eskortowych do dostarczania tego gówna do tajnych obiektów.

Szefowie departamentów FSB mają specjalne "fundusze łapówkowe" przeznaczone dla skazanych funkcjonariuszy – pieniądze z tych funduszy są przekazywane do kolonii na telefony, papierosy, jedzenie – cokolwiek jest potrzebne. Oczywiście dotyczy to tylko funkcjonariuszy, którzy nie wydali swojego szefa podczas śledztwa. W ten sposób kierownictwo wysyła wiadomość do pozostałych: nie bójcie się "zarabiać" pieniędzy – dla nas i dla siebie. Jeśli trafisz za kratki, nie zostawimy cię tam, żebyś zgnił.

Nie miałem bogatych krewnych i pokłóciłem się z szefem, więc odsiadywałem wyrok w zwykłej jednostce, razem z byłymi policjantami. Mogę też z całą pewnością powiedzieć, że jedna czwarta osób wysłanych do tej kolonii nie ma nic wspólnego ze służbą operacyjną. To byli informatorzy lub agenci, którzy kiedyś byli wkręceni w grupy przestępcze. Ukrywają się w kolonii pod fałszywymi nazwiskami i przykrywkami.

Strażnicy więzienni mają swój własny system łapówek i wymuszeń. W 2020 r. FSB aresztowała ważną osobistość z Federalnej Służby Penitencjarnej w Niżnym Nowogrodzie. Wymuszał pieniądze od swoich podwładnych. Z niecierpliwością czekaliśmy na niego w więzieniu, ale dostał tylko rok w zawieszeniu. Próby wyłudzenia pieniędzy ode mnie były bezcelowe, zwłaszcza że byłem pod ścisłą obserwacją i z zasady odmawiałem współpracy.

Nie powiedziałbym, że ludzie dużo rozmawiają. O czym mieliby rozmawiać? O tym, że nawalili i stracili prawie wszystko? Tam każdy walczy o siebie, jak na froncie.

Jak w każdym więzieniu, główną walutą jest herbata i papierosy. Ale szczególnie cenieni są generałowie, pułkownicy i sędziowie z dobrymi emeryturami. Każdy z nich ma pięciu lub sześciu pasożytów kręcących się wokół niego. Każdy kierownik baraku starał się zwerbować do swojej jednostki jak najwięcej takich emerytów, ponieważ dzięki nim zawsze można było dostać dodatkowe towary ze sklepu więziennego. Krótko mówiąc, bardzo przydatni ludzie.

Pedofile i "wilkołaki w mundurach"

Pamiętam jednego pułkownika z wysoką emeryturą – starego faceta, który był przyjacielem zastępcy szefa moskiewskiej komendy policji. Gwałcił swoje nieletnie wnuczki. Sprawa wyszła na jaw, bo miał przewlekłą kiłę i zaraził nią swoje wnuczki. Mieszkał z nami w tej samej jednostce – nie był odseparowany – i korzystaliśmy z tej samej umywalki w łaźni. Dostawał dobrą emeryturę, więc gromadzili się wokół niego ludzie. W każdym oddziale było około 10 takich gwałcicieli i pedofilów.

W naszym oddziale był taki facet, jakiś gość z Moskwy, który kiedyś zaczynał w KGB. Po przejściu na emeryturę zakładał zwykłe ubrania i chodził po okolicy, obnażając się przed kobietami i dziećmi. Totalny zboczeniec. W więzieniu zawsze wchodził do łaźni jako ostatni, trzaskając drzwiami, żeby wszyscy się odwrócili i zobaczyli go nagiego. W końcu wysłali go do innego więzienia. W takim "czerwonym" więzieniu, gdzie strażnicy trzymają wszystkich w ryzach, nikogo nie obchodzi, za co siedzisz. Morderstwo, rabunek, pedofilię, cokolwiek. Liczy się tylko to, czy masz kasę lub znajomości na wolności.

Słyszałem o strażaku z Osetii z innego oddziału, który trafił do więzienia za pedofilię. Facet próbował pozwać kolonię na 17 mln rubli (około 200 tys. dol., czyli ponad 770 tys. zł), twierdząc, że go upokorzyli, zakazali mu wstępu do więziennego klubu i zmusili do chowania jedzenia w zbiorniku toalety. Moim zdaniem to trochę naciągane. Tacy faceci, z poważnymi zaburzeniami, byli zazwyczaj trzymani w oddzielnej jednostce, z dala od reszty.

Aha, i natknąłem się na kilku "wilkołaków w mundurach" z moskiewskiego Departamentu Śledczego (MUR) – skorumpowanych gliniarzy. W połowie pierwszej dekady XXI w. jakiś dziennikarz o nazwisku [Aleksandr] Chinsztejn ujawnił wszystkie brudy na nich w tabloidzie "Moskowskij Komsomolec". Przedstawił ich jako grupę hardkorowych wymuszaczy – napisał, że cała ich własność pochodziła z kradzieży – i sprawiedliwości stało się zadość.

Był tu ich przywódca, Jewgienij Taratorin, który był zastępcą szefa oddziału MUR ds. przestępczości zorganizowanej. Facet zbudował w więzieniu małą kamienną kaplicę i saunę. Nocami strażnicy urządzali tam imprezy z żonami, a on był szefem sauny, jak jakiś ważniak. Nawet smotriaszczy więzienia – więzień, który pilnował porządku – wpadał tam, żeby się wyparzyć. Ten facet był lojalistą [Ramzana] Kadyrowa, jakimś czeczeńskim komandosem, który trafił tam za tortury i morderstwa, jak sądzę. Wtrącał się, żeby rozstrzygać bójki, kradzieże lub inne dramaty, które miały miejsce w oddziałach.

Bójki i zabójstwa

Konfliktów nie brakowało – wielu ludzi było niestabilnych emocjonalnie, agresywnych lub po prostu kompletnie zboczonych. Pamiętam, jak pewnego razu były funkcjonariusz Oddziału Mobilnego Specjalnego Przeznaczenia [OMON — jednostek sił specjalnych w ramach MSW] i były prokurator grali w szachy. Nagle funkcjonariusz OMON wstał i jednym ciosem złamał prokuratorowi szczękę. Takie incydenty nigdy nie trafiają do oficjalnych raportów – nikt nie chce psuć statystyk. Potem wkraczał smotriaszczy i załatwiał sprawę. Jeden facet z gorącą głową próbował nawet rozpocząć rewolucję – chciał zastąpić smotriaszczego, rozprawić się z donosicielami i zaczął nawoływać do pełnego powstania. Pewnego ranka wszyscy ustawiliśmy się do apelu, a jego nie było. Nikt nie pytał, co się z nim stało.

Najgłośniejsze zabójstwo miało miejsce w 2010 r., kiedy pułkownik FSB Oleg Jefremow z Niżnego Nowogrodu został pobity na śmierć. Krył jakiś fundusz oszustów, który wyrolował grupę generałów i prokuratorów. Jeszcze przed procesem wrzucono go do izolatki. Powiesili go pod sufitem i bili pałkami, próbując zmusić do wyjawienia, gdzie ukrył pieniądze. Połamali mu wszystkie kości. Za morderstwo skazano dwóch strażników – odsiadywali wyrok w tej samej kolonii, ale w oddzielnej jednostce. Jednak prawdziwi sprawcy – ci z naszywkami na spodniach [na wyższych stanowiskach] – ukryli się w Łubiance [budynku w Moskwie należącym do rosyjskich organów bezpieczeństwa].

Ogólnie rzecz biorąc, zgony są częste, zwłaszcza latem, kiedy panują upały. Większość umiera na choroby przewlekłe: zawały serca, udary, cukrzycę. Było też wiele przypadków zatruć pokarmowych. Na sto osób przypadały tylko dwie lodówki. Jedzenie psuło się w opakowaniach, a chłopaki trafiali do izby chorych. COVID-19 uderzył mocno. Strażnicy przywlekli go z zewnątrz i krążył między oddziałami przez prawie dwa lata. Ja osobiście złapałem go trzy razy – myślałem, że nie przeżyję. Pewnego razu trząsłem się z gorączki, byłem kompletnie nieprzytomny, kiedy nagle wydano rozkaz: na apel. Jakiś idiota zgłosił do kolonii zagrożenie bombowe.

Było też oczywiście wiele samobójstw. W 2021 r. życie odebrał sobie Michaił Maksimenko, były szef Dyrekcji Bezpieczeństwa Wewnętrznego Komitetu Śledczego. Wziął łapówkę od szefa mafii Szakro Mołodii za pomoc w uwolnieniu jego poplecznika – "Włocha" – i dostał za to 13 lat w kolonii o zaostrzonym rygorze. Ciągle składał skargi, domagając się ponownego procesu. W końcu coś w nim pękło. Stracił rozum i trafił na więzienny oddział psychiatryczny. Pewnego dnia wszedł do pomieszczenia gospodarczego i powiesił się na sznurówkach.

W naszej jednostce był jeszcze jeden facet – mój były kolega z FSB. Ciekawa postać. Nagle zaczął się zmieniać. Wywoływali go podczas porannego apelu, a on tylko rozglądał się bezmyślnie. Pewnego dnia po cichu podciął sobie żyły. Kolejny – również były kolega z południowego oddziału FSB – trzymał się na uboczu. Pewnego ranka pojawił się przy bramie ze swoimi rzeczami i powiedział: "Zostałem uniewinniony – otwórzcie bramę". Zabrano go do ambulatorium, a dwa dni później się powiesił.

Było wielu, którzy po prostu stracili rozum. Wyobraź sobie: poranna zbiórka, i nagle były agent wychodzi na środek dziedzińca i zaczyna recytować wiersz: "Czarne słońce w Ameryce, czerwone słońce w Rosji". Potem zaczął głodówkę. Dwa miesiące później wyglądał jak szkielet. Zwolniono go przedterminowo ze względów zdrowotnych i wysłano do szpitala psychiatrycznego. Inny, agent z Kaukazu, stracił rozum po około trzech latach pobytu w więzieniu. Jemu również przyznano przedterminowe zwolnienie. Jego rodzina przyjechała po niego, ale zniknął. Policja przeszukała całe miasto, w końcu znalazła go ukrywającego się w studni.

Donosiciele

W więzieniu nigdy nie brakuje ludzi gotowych donosić. Na wolności zachowywali się jak patrioci, chroniąc ojczyznę. Ale za kratkami wielu z nich sprzedałoby własną matkę za puszkę gulaszu, paczkę papierosów, niewielką przysługę lub dodatkową paczkę z jedzeniem. Bez wstydu, bez sumienia.

Miałem kiedyś współwięźnia, celnika. Dzieliłem się z nim jedzeniem z domu, myślałem, że jest w porządku. Pewnej nocy poprosił mnie o telefon, żeby zadzwonić do żony. Słuchałem muzyki i zasnąłem ze słuchawkami w uszach. Rano poszedłem do ambulatorium po lekarstwa – a on też tam był. Zapytałem: "Semionicz, co się dzieje, źle się czujesz?". Wpadł w panikę: "Tak, w nocy zaczęły mnie boleć zęby". Potem pobiegł na górę do biura operacyjnego. Jak można było się spodziewać, zabrali mi telefon i wrzucili mnie do dziury [karceru].

Był jeszcze jeden – prawdziwa menda – nazywany Mentowem [tzw. policjant patrolujący]. Żył po to, żeby donosić. Ktoś siedzi na swoim łóżku przed zgaszeniem świateł? On już jest w połowie drogi do biura. Widzi telefon w nocy? Rano biegnie to zgłosić. Trafił tu za zabójstwo swojego szefa z wydziału przestępstw gospodarczych. Szef miał dostać sporą łapówkę od jakiegoś biznesmena, ale Mentow się o tym dowiedział i wraz z kolegą z Azerbejdżanu załatwił faceta. Tylko że tego dnia łapówka nie została wypłacona, więc nie dostali nic. Ostatecznie został przedterminowo zwolniony, ale bał się wrócić do domu. Teraz jeździ taksówką w Borze.

Był jeszcze jeden facet, inny rodzaj szczura. Robił tak – w łaźni oferował facetom seks, pokazywał im porno, a potem biegł do policji: "Zgwałcili mnie!". Władze wszczynały sprawę i dodawały komuś [lata] do wyroku. Przed więzieniem ten facet służył gdzieś na Uralu i był zamieszany w kilka morderstw gejów.

Skripal i "baraki VIP" dla szpiegów

Siergiej Skripal i inni szpiedzy byli przetrzymywani w oddzielnych "barakach VIP" pozostałych po czasach radzieckich. Była to modelowa jednostka o łagodnych warunkach: na jej terenie rosły jabłonie, była mała fontanna, a nawet plac do ćwiczeń. Mieszkał tam również Aleksander Zaporożski, były oficer SWR, który stał się agentem CIA, a później został wymieniony wraz ze Skripalem. Został skazany na 18 lat za zdradę i otrzymał stanowisko kierownika stołówki – takie stanowiska w więzieniu nie są przyznawane za darmo.

Wiele osób marzyło o dostaniu się do tej jednostki szpiegowskiej – chociaż osobiście widziałem, jak raz wyniesiono z tych baraków kogoś na noszach, a innym razem przyjechała karetka. Wśród nas byli policjanci skazani za szpiegostwo na rzecz CIA i Ukrainy. Jeden, o ile pamiętam, pochodził z Moskwy, drugi z Rostowa, a trzeci pracował w Kursku. Jeden z nich został wyrzucony z rodziny – nigdy nie dostał żadnej paczki, więc po cichu dzieliłem się z nim jedzeniem.

Byli też Ukraińcy oskarżeni przez Rosję o szpiegostwo. Trzymali się głównie na uboczu i niewielu z nimi rozmawiało – można było wpaść w kłopoty. Ogólnie nie rozmawialiśmy o wojnie w Ukrainie. Było zbyt wielu donosicieli z nastawionymi uszami.

Sam [Jewgienij] Prigożyn nigdy nie pojawił się w naszej kolonii – zamiast niego przyjechał Aleksander Kuzniecow, trzeci człowiek w Grupie Wagnera. Jego pseudonim to "Ratibor". Siedział w kwaterze głównej, przynoszono mu osobiste akta więźniów, a on wzywał ludzi na rozmowy. W pierwszej fali zwerbował około 60 mężczyzn. Z tego, co słyszeliśmy, około 10 z nich wróciło w cynkowych trumnach. Podczas buntu Prigożyna "Ratibor" przewodził przejęciem Rostowa nad Donem, a później przeszedł na stronę sił Achmat Kadyrowa.

W naszej jednostce był też taki facet, Gosza Siukaje, z Osetii Południowej – totalny łajdak. W 2015 r. wysłano go na Donbas, gdzie wraz ze swoją ekipą zabił własnego dowódcę.

Uciekł, został złapany, skazany i trafił do naszej kolonii. Kiedy rozpoczęła się wojna w Ukrainie, zgłosił się do [Grupy] Wagnera. Sześć miesięcy później wrócił do domu z medalem, wszędzie chwaląc się swoim bohaterstwem. Niedługo potem w Cchinwali [stolicy Osetii Południowej w Gruzji] zabił nożem mężczyznę z porażeniem mózgowym. Później przeczytałem w internecie, że jako weteran "specjalnej operacji wojskowej" dostał za to tylko cztery lata. Prawdopodobnie ponownie się zaciągnie i reszta [wyroku] zostanie wymazana.

Źródło: The Insider

#rosja #wiezienie #kara