Temat udziału ochotników w odbudowie Warszawy w latach 1945–1948 wciąż jeszcze jest słabo zbadany. A przy odgruzowaniu i budowie stolicy pracowało w tym czasie kilka tysięcy osób, nie tylko z Polski, lecz także z zagranicy.
Niestety, brakuje źródeł i opracowań na ten temat, dlatego podstawowym materiałem badawczym stało się nieoczekiwanie czasopismo „Stolica”, a konkretnie kilka artykułów z 1947 roku. Można tam znaleźć ciekawe informacje o Ochotniczych Batalionach Odbudowy Warszawy (O.B.O.W.), w których pracowali młodzi Polacy, a także Jugosłowianie, Bułgarzy, Czesi, a nawet Francuzi, Szwajcarzy i Włosi.
Muzeum Warszawy posiada niewielki zbiór pamiątek po jednym z takich ochotników – obywatelu ówczesnej Jugosławii (a dzisiaj Bośni i Hercegowiny), który przez pół roku 1947 odbudowywał nie tylko stolicę, lecz także miasta na terenie Śląska.
Właśnie dzięki tym skromnym materiałom źródłowym (uzupełnionym o kilka opracowań o odbudowie Warszawy) pragnę opisać ten interesujący, a jednocześnie mało znany temat.
Gdy w styczniu 1945 roku rozpoczęła się odbudowa Warszawy po zniszczeniach II wojny światowej, władze państwowe i samorządowe postanowiły sięgnąć po pomoc i wsparcie społeczeństwa. Odbywało się to na różnych płaszczyznach.
Pierwsza inicjatywa polegała na stworzeniu specjalnego funduszu na odbudowę stolicy. Fundusz ten mieli zasilać zarówno obywatele, jak i instytucje państwowe, samorządowe i prywatne. W tym celu ogłoszono propagandowe hasło „Cały naród buduje swoją Stolicę”, a na terenie całego kraju powoływano Komitety Obywatelskie Odbudowy m.st . Warszawy (pierwszy powstał już 8 maja 1945 roku). Powstawały też różne inicjatywy lokalne i okresowe, przykładowo wrzesień 1946 roku był „Miesiącem Odbudowy Warszawy”. Ukoronowaniem takich działań było powstanie Społecznego Funduszu Odbudowy Warszawy (SFOS), który powołano do życia 17 czerwca 1948 roku. SFOS realizował swoje zadania poprzez różne działania propagandowe: inicjował i organizował zbiórki (pieniężne i darów rzeczowych) oraz motywował Polaków do zaangażowania w akcje pomocowe[1].
Druga inicjatywa polegała na dostarczaniu przez różne instytucje państwowe, samorządowe oraz prywatne darów pomocnych w odbudowie Warszawy. Były to zarówno materiały budowlane, meble itd., jak i maszyny oraz sprzęt pomocny w odgruzowywaniu miasta czy środki transportowe (samochody, autobusy, lokomotywy, wagony itp.). W różnych gazetach, czasopismach i drukach ulotnych można znaleźć liczne wzmianki o tym, jak miasta, regiony czy dzielnice wspierały stolicę w dźwiganiu się z ruin. Czasami starano się nadać pomocy formę rywalizacji o to, kto wyrobi najwięcej normy.
Jednak chyba najmniej znana jest kwestia przyjazdu do Warszawy ochotników z całej Polski, a nawet z zagranicy, aby wesprzeć odbudowę. Czasami byli to ludzie przez krótki czas przebywający w stolicy i spontanicznie włączający się w prace (urzędnicy, dyplomaci, naukowcy), ale większość przybyła specjalnie i spędziła w mieście dłuższy okres. W przypadku pierwszej grupy niewiele jest informacji o jej członkach – poza wzmiankami w prasie wspominającymi propagandowo o udziale jakiejś znanej osoby w czynie społecznym odgruzowania Warszawy.
W czasopiśmie „Stolica. Warszawski Tygodnik Ilustrowany” z 19–25 października 1947 roku znalazły się wzmianki o udziale w akcji wrzesień – „Miesiąc Odbudowy Warszawy” pięciu znanych osób: ministra odbudowy Wielkiej Brytanii Lewisa Silkina, pierwszego barona Silkin (1889–1972)[2], który w omawianym okresie przebywał w stolicy i ochoczo – propagandowo – odgruzowywał stolicę; ministra odbudowy prof. Michała Kaczorowskiego (1897–1975)[3]; autora planów przebudowy miasta Manchester Simona Beafoya; wiceministra odbudowy inż. Stefana Ireneusza Pietrusiewicza (1909–1990)[4] oraz komisarza odbudowy Warszawy Romana Piotrowskiego (1895–1988)[5].
Wspomniany artykuł miał wyraźnie propagandową funkcję, jego celem było zachęcenie mieszkańców miasta do jeszcze cięższej pracy przy odbudowie, a także składaniu datków pieniężnych[6].
Podobnie wyglądała akcja z 26 października 1947 roku, kiedy członkowie orkiestry Filharmonii Czeskiej, którzy przybyli do Warszawy, aby zagrać kilka koncertów, pokazowo wzięli udział w odgruzowaniu Filharmonii Narodowej przy ulicy Jasnej[7].(....)
Ciąg dalszy, przypisy i bibliografia dostępne na stronie muzeum.
#necrobook #odbudowawarszawy #prl #stolica #historiapolski
