NYT: Na Ukrainie oszustwa i marnotrawstwo kończą się kolejnymi kontraktami zbrojeniowymi. Tylko w 2024 r. straty sięgnęły $1,2 mld.

W 2024 roku ukraińskie oddziały artylerii zaczęły otrzymywać wadliwe pociski moździerzowe, które zamiast eksplodować wypadały z luf albo uderzały w ziemię bez detonacji. Za produkcję odpowiadały zakłady Pavlohrad Chemical Plant kierowane przez Leonida Shymana. Mimo wcześniejszych śledztw dotyczących Shymana i późniejszych sygnałów o wadliwej amunicji, Agencja Zamówień Obronnych nadal przyznawała jego zakładom kolejne kontrakty. Siedmiu z dziesięciu największych dostawców wojskowych Ukrainy otrzymywało nowe zamówienia mimo trwających śledztw karnych, niewykonanych wcześniejszych kontraktów albo zatrzymań kierownictwa za korupcję.

Poufne audyty Państwowej Służby Audytu i wewnętrznego departamentu audytu Ministerstwa Obrony opisują system zakupów wojskowych jako obciążony niegospodarnością, przepłacaniem i brakiem konsekwencji za niewykonanie umów. Firmy otrzymywały kontrakty bez wykazania zdolności do realizacji zamówień albo bez wymaganych licencji. Audytorzy wskazali 18 firm, które podpisywały kolejne umowy mimo wcześniejszych niewykonanych kontraktów; sześć z nich nie zrealizowało ani jednego. W samym 2024 roku straty wynikające z oszustw, marnotrawstwa i złego zarządzania miały wynieść około 1,2 mld dolarów.

Około 126 mln dolarów miało zostać stracone przez pomijanie tańszych ofert i przepłacanie za broń. Audytorzy stwierdzili też przypadki przyznawania kontraktów bez wystarczającego uzasadnienia prawnego. W jednym z przypadków trwa spór o co najmniej 100 mln dolarów zaliczek po nieudanej transakcji. Audyty obejmowały lata 2024–2025 i były tajne, dlatego wcześniej nie podlegały publicznej kontroli.

Były minister obrony Mychajło Fedorow próbował przebudować system zamówień wojskowych, ale po konflikcie z wykonawcami i częścią struktur wojskowych został usunięty ze stanowiska. Po jego odejściu mówił publicznie, że w sektorze obronnym występuje „dużo korupcji”. W tym samym okresie śledczy nagrali byłego partnera biznesowego Wołodymyra Zełenskiego, który miał naciskać na zakup kamizelek kuloodpornych, które wcześniej nie przeszły testów bezpieczeństwa. Sam Zełenski nie został w tej sprawie oskarżony i deklarował poparcie dla śledztwa.

W sprawie Pavlohrad Chemical Plant policja zatrzymała Shymana w kwietniu 2025 roku. Został oskarżony o oszustwo o wartości około 68 mln dolarów, związane z kontrolą i wymianą wadliwej amunicji. Sąd ustalił później, że zakład sprzedał armii około 233 tys. niezdatnych do użycia pocisków moździerzowych, m.in. z wadliwymi zapalnikami i materiałem miotającym.

Audyt wykazał, że zakład początkowo sam informował, iż nie ma wystarczających zdolności produkcyjnych do realizacji zamówienia. Później, bez wyjaśnienia, zmienił deklarację dotyczącą swoich możliwości i mimo braku weryfikacji otrzymał kontrakt. Kiedy zaczęły pojawiać się wadliwe pociski, agencja zakupowa nie wyciągnęła odpowiednich wniosków i przyznała zakładowi kolejne zamówienia, w tym kontrakt na dostawy niemal całej ukraińskiej amunicji artyleryjskiej kalibru 122 mm na 2025 rok.

Shyman został następnie skazany na pięć lat więzienia w oddzielnej sprawie dotyczącej sprzedaży materiałów wybuchowych po zawyżonych cenach. Zapowiedział apelację i nie przyznaje się do winy w sprawie wadliwych moździerzy.

W innym przypadku Agencja Zamówień Obronnych w 2024 roku rozpatrywała oferty na rakiety artyleryjskie produkowane w tej samej tureckiej fabryce. Trzy firmy zaoferowały ceny około 4200, 4600 i 5100 dolarów za sztukę. Najtańszą ofertę złożył bezpośrednio turecki producent Arca Defense, ale kontrakt otrzymała najdroższa oferta przedstawiona przez spółkę zależną czeskiego Czechoslovak Group, która występowała jako pośrednik.

Według audytu nie przedstawiono uzasadnienia dla wyboru droższej oferty, mimo że wcześniejsze kontrole ostrzegały przed korzystaniem z pośredników. Decyzja miała podnieść koszt zakupu o około 130 mln dolarów. W 2024 roku ponad 40% przychodów Czechoslovak Group pochodziło ze sprzedaży związanej z Ukrainą. Audyt nie zarzucał samej czeskiej firmie popełnienia przestępstwa.

Pomimo zastrzeżeń audytorów Ukraina rozważała również kolejny kontrakt z Czechoslovak Group dotyczący zastąpienia karabinów Kałasznikowa nowym czeskim modelem w standardowym kalibrze NATO. Do chwili opisanej w materiale umowa nie została ogłoszona.

Kolejna sprawa dotyczyła planowanego zakupu w 2024 roku rakiet typu radzieckiego od serbskiego producenta. Ze względu na prorosyjską politykę Serbii transakcję organizowano przez kilku pośredników. Głównym ukraińskim pośrednikiem była państwowa firma Spetstechnoexport, która według audytów miała historię niewykonanych kontraktów, a jej byli menedżerowie byli przedmiotem śledztwa dotyczącego możliwego defraudowania środków i prania pieniędzy.

Spetstechnoexport nie posiadał wymaganej serbskiej licencji eksportowej. Zamiast niej przedstawił „list gwarancyjny” od ukraińskiego wywiadu wojskowego. Audytorzy uznali, że takie preferencyjne traktowanie nie miało uzasadnienia prawnego, szczególnie przy wcześniejszych problemach firmy z realizacją kontraktów.

Spetstechnoexport podzlecił część transakcji amerykańskiej firmie Regulus Global. Kilka umów między tymi firmami miało łączną wartość około 1,7 mld dolarów. W pewnym momencie minister obrony Rustem Umerow próbował usunąć pośredników z systemu i zaproponował Regulusowi bezpośrednią współpracę z ukraińską agencją zakupową. Ostatecznie transakcja rakietowa upadła, a na początku 2025 roku Spetstechnoexport stał się największym dłużnikiem agencji zakupowej pod względem liczby niewykonanych kontraktów.

Po rozpadzie transakcji rząd Ukrainy pozwał Spetstechnoexport o kary za opóźnienia i odsetki, a Spetstechnoexport zaczął domagać się pieniędzy od Regulus Global. Szef Regulus, William Somerindyke Jr., utrzymywał, że jego firma nie zrobiła nic złego i została jedynie „wciągnięta” w konflikt związany z reformą ukraińskiego systemu zamówień wojskowych.

pełna wersja bez paywalla https://archive.is/20260906210233/https://www.nytimes.com/2026/09/06/world/europe/ukraine-war-weapons-fraud-corruption.html#selection-8301.0-8945.125

#wiadomosciswiat #ukraina #wojna